A. Fill in the Blanks (খালী ঠাই পূৰণ কৰা)
1. মাটিৰ ৰং জৈৱিক খনিজ পদাৰ্থ আৰু মূল শিলাৰ ৰংৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
2. শিলা বা পাথৰ কৃষিজাত মাটিলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক মাটি গঠন প্ৰক্ৰিয়া(Pedogenesis) বুলি কোৱা হয়।
3. মাটিৰ কণিকাবোৰৰ আকাৰ অনুসৰি মাটিক শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি। ইয়াক মাটিৰ গাঁথনি (Texture) বুলি কোৱা হয়।)
5. মাটিৰ pH ৰ হঠাত হোৱা পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা ক্ষমতাধৰাক মাটিৰ বাফাৰিং (প্ৰশমন) ক্ষমতা বোলা হয়।
6. উদ্যান শস্যৰ বাবে আদৰ্শ মাটিৰ প্ৰকাৰ হ’ল loamy (or sandy loam soil) মাটি।
7. মাটিত চূণ প্ৰয়োগ কৰি মাটিৰ অম্লতা (এচিডিক গুণ) সংশোধন কৰিব পাৰি।)
8. মৃত্তিকা বিজ্ঞানক পেড’লজী( Pedology) বুলিও জনা যায়।
B. Multiple Choice Questions (বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন)
1. Maximum plant nutrients are available, when the pH ranges from _______.(উদ্ভিদৰ বাবে সৰ্বাধিক পুষ্টি উপাদান উপলব্ধ হয়, যেতিয়া pH ৰ পৰিসৰ _______ হয়।)
(a) 8 to 8.5
(b) 6.5 to 7.00
(c) 7 to 7.5
(d) 6 to 6.4
উত্তৰ: (b) 6.5 to 7.00
2. _______ predominates population of microbes in acidic soils.(অম্লীয় মাটিত অণুজীৱৰ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত _______ ৰ প্ৰাধান্য বেছি থাকে।)
(a) Fungi (ভেঁকুৰ)
(b) Algae (শেলাই)
(c) Bacteria (বেক্টেৰিয়া)
(d) Protozoa (প্ৰ’ট’জ’ৱা)
উত্তৰ: (a) Fungi (ভেঁকুৰ)
3. The pH of black soil varies from _______.(কলা মাটিৰ pH ৰ মাত্ৰা _______ ৰ ভিতৰত থাকে।)
(a) 7.2 to 8.5
(b) 4.2 to 6
(c) 6 to 6.5
(d) 6.2 to 6.8
উত্তৰ: (a) 7.2 to 8.5
4. The ability of soil to change the shape or moulding when it is wet is due to _______.(তিতি থকা অৱস্থাত মাটিৰ আকৃতি সলনি কৰিব পৰা বা গঢ় দিব পৰা ক্ষমতাক ইয়াৰ _______ ৰ বাবে হয়।)
(a) soil structure (মাটিৰ গঠন)
(b) soil texture (মাটিৰ গাঁথনি)
(c) buffering (বাফাৰিং ক্ষমতা)
(d) soil consistency (মাটিৰ সংগতি বা স্থিৰতা)
উত্তৰ: (d) soil consistency (মাটিৰ সংগতি)
5. Desert soils are sandy soils found in _______.(মৰুভূমিৰ মাটি হ’ল বালিচহীয়া মাটি, যি পোৱা যায় _______।)
(a) low rainfall (কম বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত)
(b) high rainfall (অধিক বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত)
(c) moderate rainfall (মধ্যমীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত)
(d) None of the above (ওপৰৰ এটাও নহয়)
উত্তৰ: (a) low rainfall (কম বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত)
6. Measuring the quantity of cations that can be absorbed and held by the soil is known as _______.(মাটিয়ে শোষণ কৰি ধৰি ৰাখিব পৰা কেটায়নৰ পৰিমাণ জুখিব পৰা প্ৰক্ৰিয়াক _______ বুলি জনা যায়।)
(a) pH
(b) temperature (উষ্ণতা)
(c) buffering (বাফাৰিং)
(d) cation exchange capacity (কেটায়ন বিনিময় ক্ষমতা)
উত্তৰ: (d) cation exchange capacity (কেটায়ন বিনিময় ক্ষমতা)
C. Subjective questions:
1. Describe the physical properties of soil.(মাটিৰ ভৌতিক ধৰ্ম বা গুণসমূহ বৰ্ণনা কৰা।)
উত্তৰঃ মাটিৰ প্ৰধান ভৌতিক ধৰ্মসমূহ হ’ল:
1. Soil colour (মাটিৰ ৰং): জৈৱিক পদাৰ্থ আৰু মাতৃ শিলাৰ খনিজ পদাৰ্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মাটিৰ ৰং কলা, হালধীয়া, ৰঙা আৰু ধোঁৱা চানেকীয়া হ’ব পাৰে।
2. Soil texture (মাটিৰ গাঁথনি): ই মাটিৰ কণিকাবোৰৰ আকাৰক বুজায়, যাক বালি, চিল্ট, দুমাটি আৰু বোকা মাটি হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়।
3. Soil density (মাটিৰ ঘনত্ব): ইয়াক কণিকা ঘনত্ব আৰু বাল্ক ঘনত্ব হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয়, য’ত ৰন্ধ্ৰ স্থান বা খালী ঠাইও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থাকে।
4. Porosity (সৰন্ধ্ৰতা): ই মাটিৰ কণিকাবোৰৰ মাজত থকা খালী ঠাইখিনিক বুজায় যিয়ে বায়ু আৰু পানী কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে।
5. Soil consistency (মাটিৰ সংগতি): তিতি থকা অৱস্থাত মাটিৰ আকৃতি সলনি কৰিব পৰা বা গঢ় দিব পৰা ক্ষমতা।
6. Soil structure (মাটিৰ গঠন): মাটিৰ কণিকাবোৰ গোট খাই এটা নিৰ্দিষ্ট আকৃতিত সজ্জিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়া, যেনে- প্লেটি, প্ৰিজমেটিক,গোলাকাৰ, ব্লকী ইত্যাদি।
7. Soil temperature (মাটিৰ উষ্ণতা): সূৰ্যৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এই উষ্ণতাই শস্যৰ বৃদ্ধি আৰু অণুজীৱৰ কাৰ্যকলাপত প্ৰভাৱ পেলায়।
2. Describe acidic soil.(অম্লীয় মাটিৰ বৰ্ণনা কৰা।)
উত্তৰঃ অম্লীয় মাটিৰ pH ৰ মাত্ৰা কম থাকে, যিয়ে মাটিত হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ উচ্চ ঘনত্বক সূচায়। গ্ৰেনাইটৰ দৰে অম্লীয় শিলাৰ ক্ষয়ীভৱন, প্ৰবল বৰষুণ বা অত্যাধিক জলসিঞ্চনৰ বাবে খাৰুৱা উপাদান তললৈ উটি যোৱা, আৰু এমনিয়াম ছালফেটৰ দৰে অম্লীয় সাৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত এই মাটিৰ সৃষ্টি হয়।
Effects (প্ৰভাৱ): মাটিৰ অম্লতাই শিপাৰ কলাবোৰত বিষাক্ত প্ৰভাৱ পেলায়, কেলচিয়াম আৰু পটাছিয়াম হ্ৰাস কৰে, আৰু এলুমিনিয়াম, মেংগানিজ আৰু লোৰ মাত্ৰা বিষাক্ত কৰি তোলে। ই উপকাৰী অণুজীৱৰ কাৰ্যকলাপ হ্ৰাস কৰে যদিও এই মাটিত ভেঁকুৰৰ প্ৰাধান্য বেছি হয়।
Reclamation (উদ্ধাৰ/সংশোধন): মাটিত চূণ প্ৰয়োগ কৰি ইয়াৰ অম্লতা সংশোধন কৰিব পাৰি।
3. What is saline soil? Give the causes of soil salinity.(লৱণাক্ত মাটি কি? মাটি লৱণাক্ত হোৱাৰ কাৰণসমূহ লিখা।)
উত্তৰঃ Saline Soil (লৱণাক্ত মাটি): লৱণাক্ত মাটিৰ উপৰিভাগত সৰ্বাধিক পৰিমাণে দ্ৰৱণীয় লৱণ জমা হৈ থাকে, যিয়ে শস্যৰ বৃদ্ধিত বাধা দিয়ে। ২৫ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছত ইয়াৰ বৈদ্যুতিক পৰিবাহিতা 4\text{ m mhos/cm} বা তাতকৈ বেছি আৰু pH ৮.৫ তকৈ কম হয়।
Causes of Soil Salinity (মাটি লৱণাক্ত হোৱাৰ কাৰণসমূহ):
1. Arid and Dry Climate (শুষ্ক আৰু শুকান জলবায়ু): যিবোৰ অঞ্চলত বাষ্পীভৱনৰ হাৰ অতি বেছি আৰু বৰষুণ কম হয়, তাত এই সমস্যা দেখা যায়।
2. Poor Drainage & High Water Table (দুৰ্বল জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা আৰু উচ্চ ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ): পানীৰ চলাচল সঠিকভাৱে নোহোৱাৰ বাবে লৱণসমূহ জমা হ’বলৈ ধৰে।
3. Irrigation by Saline Water (লৱণাক্ত পানীৰে জলসিঞ্চন): শস্যৰ বাবে লৱণাক্ত পানী ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিৰ ওপৰৰ স্তৰত লৱণ জমা হয়।
4. Washing of Surrounding Slopes (কাষৰীয়া ঢালৰ পৰা উটি অহা লৱণ): কাষৰীয়া উপত্যকা বা ঢালৰ পৰা ধুই অহা লৱণসমূহ জমা হোৱাৰ বাবেও মাটি লৱণাক্ত হয়।
4. ভাৰতৰ নিম্নলিখিত মাটিসমূহৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা:
(a) পলি মাটি, (b) লেটেৰাইট মাটি, (c) কলা মাটি, (d) ৰঙা মাটি।
উত্তৰ: (a) Alluvial soil (পলি বা পলসুৱা মাটি): এই মাটি নদীৰ পাৰত পোৱা যায় আৰু বানপানীৰ সময়ত পলস জমা হৈ ইয়াৰ সৃষ্টি হয়।এই মাটি অতি উৰ্বৰ আৰু উদ্যান শস্য যেনে শাক-পাচলি, ফুল আৰু ফল উৎপাদনৰ বাবে আদৰ্শ। উদাহৰণস্বৰূপ: সিন্ধু-গাংগেয় সমভূমি আৰু অসমত এই মাটি পোৱা যায়।
(b) Laterite soil / Lateritic soil (লেটেৰাইট মাটি):অধিক বৰষুণ হোৱা আৰু সঘনাই শুকান-তিঁতা জলবায়ু থকা অঞ্চলত এই মাটিৰ সৃষ্টি হয়। প্ৰবল বৰষুণৰ ফলত মাটিৰ উপৰিভাগৰ পৰা খাৰুৱা উপাদান আৰু চিলিকা তললৈ উটি যায়, যাৰ ফলত মাটিখিনি অম্লীয় হৈ পৰে।এই মাটিৰ ৰং ৰঙা বা ৰঙা-হালধীয়া হয় আৰু ইয়াৰ পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা কম।
(c) Black soil (কলা মাটি):এই মাটি ডাঠ ক’লাৰ পৰা পাতল ক’লা ৰঙৰ হয়, ইয়াত বোকাৰ মাত্ৰা বেছি থাকে আৰু ইয়াৰ প্ৰকৃতি ক্ষাৰকীয় হয়।ইয়াত নাইট্ৰ’জেন, ফচফেট আৰু জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ কম থাকে যদিও পটাছ, কেলচিয়াম আৰু মেংনেচিয়াম প্ৰচুৰ পৰিমাণে থাকে। শুকান অৱস্থাত এই মাটিত দ ফাঁট মেলে আৰু টান চপৰাত পৰিণত হয়।
(d) Red soil (ৰঙা মাটি): ৰূপান্তৰিত শিলাৰ ক্ষয়ীভৱনৰ ফলত এই মাটিৰ সৃষ্টি হয়।এই মাটি সৰন্ধ্ৰ, সহজে গুড়ি কৰিব পৰা আৰু প্ৰকৃতিগতভাৱে প্ৰশমিত বা অম্লীয় হয়। ইয়াত হিউমাচ, নাইট্ৰ’জেন, চূণ আৰু ফচফেটৰ পৰিমাণ কম থাকে।
Leave a Reply