A. খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
1. বগা কাগজ এখনৰ ওপৰত গছৰ ডাল জোকাৰি দিলে থ্ৰিপ্চ (thrips) আৰু মাইট (mites) ৰ আক্ৰমণ ধৰা পেলাব পাৰি।
2. পথাৰত সংক্ৰমণৰ বা আক্ৰমণৰ উৎসসমূহ ধ্বংস কৰা আৰু প্ৰতিকাৰ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষিগত বা প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা।
3. সকলো কীট-পতংগ ‘ইনচেক্টা’ (Insecta) শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
4. পতংগৰ শৰীৰটো তিনিটা মুখ্য অংশৰে গঠিত, যেনে— মূৰ (head), বক্ষ/বুকু (thorax) আৰু পেট/উদৰ (abdomen)।
5. গ্ৰীক শব্দ ‘pteron’ ৰ অৰ্থ হৈছে ডেউকা বা পাখি (wing)।
6. উইপৰুৱা বা উইচিৰিঙা ‘আইচ’প্টেৰা’ (Isoptera) বৰ্গৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
7. কেটাৰপিলাৰ বা চেলুকা পলুসমূহ ‘লেপিড’প্টেৰা’ (Lepidoptera) বৰ্গৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
B. বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (Multiple Choice Questions – MCQ)
1. The damaging stage of insects belonging to dipteral family is ________. (ডিপ্টেৰা বৰ্গৰ পতংগসমূহৰ আটাইতকৈ ক্ষতিকাৰক অৱস্থাটো হৈছে________।)
(a) larva
(b) adult and maggots
(c) caterpillar
(d) grub
শুদ্ধ উত্তৰ: (b) adult and maggots (পূৰ্ণাংগ মাখি আৰু ইয়াৰ পলু বা মেগট)
2. Caterpillar has sucking-type of mouth parts, which are known as ________. (পখিলা বা চেলুকাৰ (Lepidoptera বৰ্গৰ) শুঁহিব পৰা মুখৰ অংশটোক ________ বোলা হয়।)
(a) homoptera
(b) halter
(c) balancer
(d) haustellum
শুদ্ধ উত্তৰ: (d) haustellum
3. The irregular tunnel-like structure over the leaf surface is observed due to the feeding of ________. (পাতৰ উপৰিভাগত অনিয়মীয়া সুৰংগৰ দৰে বগা দাগ বা গঠন কাৰ আক্ৰমণ বা খোৱাৰ ফলত দেখা যায়________।)
(a) larva
(b) maggots
(c) caterpillar
(d) grub
শুদ্ধ উত্তৰ: (b) maggots (পাত খন্দা মাখি বা leaf miner ৰ পলু)
4. Abnormal growth or gall-like structure on the leaves are the damaging sign of ________. (পাতত অস্বাভাৱিক বৃদ্ধি বা টেমুনা/ফোহাৰ দৰে গঠন (gall) কাৰ আক্ৰমণৰ লক্ষণ________।)
(a) larva
(b) maggots
(c) mites
(d) grub
শুদ্ধ উত্তৰ: (c) mites (মাকটি বা মাইট)
C. Objective Questions:
১. কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ বা পেষ্ট কণ্ট্ৰ’ল (Insect Pest Control) মানে কি?(What is insect pest control?)
উত্তৰ: কৃষি পথাৰত বা উদ্যান শস্যত অৰ্থনৈতিকভাৱে ক্ষতিসাধন কৰা ক্ষতিকাৰক কীট-পতংগবোৰৰ জীৱন চক্ৰত বাধা দিয়া, সিহঁতৰ বংশ বৃদ্ধি ৰোধ কৰা অথবা পথাৰৰ পৰা খেদি পঠোৱা বা ধ্বংস কৰা কাৰ্যকে কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ (Insect pest control) বোলা হয়।
ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে পতংগৰ সংখ্যা এনে এটা স্তৰত সীমিত কৰি ৰখা, যাতে শস্যৰ উৎপাদনত কোনো ডাঙৰ লোকচান নহয়। ইয়াৰ বাবে বিভিন্ন পদ্ধতি যেনে— কৃষিগত (Cultural), ভৌতিক (Physical), যান্ত্ৰিক (Mechanical), জৈৱিক (Biological) আৰু ৰাসায়নিক (Chemical) উপায় অৱলম্বন কৰা হয়।
২. পৰম্পৰাগতভাৱে কীট-পতংগ কেনেকৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়?(How are insect pests controlled traditionally?)
উত্তৰ: পৰম্পৰাগতভাৱে বা প্ৰাকৃতিক উপায়েৰে কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ কোনো আধুনিক ৰাসায়নিক দ্ৰব্য ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ মূলত খেতিৰ পদ্ধতি সলনি কৰি বা প্ৰকৃতিৰ সহায় লৈ পতংগ দমন কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰধান পদ্ধতিবোৰ হ’ল:
গৰমৰ দিনত মাটি চহোৱা (Tillage/Ploughing): খৰালি বা গৰমৰ দিনত পথাৰখন গভীৰভাৱে চহায় থৈ দিলে মাটিত লুকাই থকা পতংগৰ লেটা (pupa) বা কণী আদি ওপৰলৈ ওলাই আহে আৰু চোকা ৰ’দ তথা চৰাই-চিৰিকটিয়ে সেইবোৰ খাই ধ্বংস কৰে।
শস্য পৰিৱৰ্তন (Crop Rotation): একেডোখৰ মাটিতে বছৰি একে খেতি নকৰি সলনি কৰি খেতি কৰিলে, কোনো এক নিৰ্দিষ্ট পতংগই একেৰাহে খাদ্য পাই থকাত বাধা পায় আৰু সিহঁতৰ বংশ লোপ পায়।
আক্ৰান্ত অংশ আঁতৰোৱা (Sanitation): খেতি পথাৰত পতংগই আক্ৰমণ কৰা ডাল বা পাতবোৰ হাতেৰে চিঙি আনি জুই লগাই বা মাটিত পুতি ধ্বংস কৰা হয়।ফান্দ শস্যৰ ব্যৱহাৰ (Trap Crops): মূল শস্যবিধক ৰক্ষা কৰিবলৈ তাৰ চাৰিওফালে কম মূল্যৰ অন্য আকৰ্ষণীয় শস্য ৰোপণ কৰা হয়, যাতে পতংগবোৰ তালৈ আকৰ্ষিত হয় আৰু মূল শস্যখিনি ৰক্ষা পৰে।
৩. সংহত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা (IPM) ৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা।(Describe Integrated Pest Management – IPM)
উত্তৰ: সংহত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা (Integrated Pest Management বা IPM) হৈছে এক পৰিৱেশ-অনুকূল আৰু বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থা, য’ত কেৱল কোনো এটা পদ্ধতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি উপলব্ধ সকলোবোৰ কীট নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতি (কৃষিগত, ভৌতিক, যান্ত্ৰিক, জৈৱিক আৰু ৰাসায়নিক) একেলগে খাপ খুৱাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
IPM-ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:পৰিৱেশ সুৰক্ষা: ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হ’ল পৰিৱেশ আৰু মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পেষ্ট নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।ৰাসায়নিক ঔষধৰ সীমিত ব্যৱহাৰ: ইয়াত প্ৰথম অৱস্থাতে ৰাসায়নিক কীটনাশক ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। যেতিয়া আন সকলো পদ্ধতি বিফল হয় আৰু পতংগৰ সংখ্যাই অৰ্থনৈতিক ক্ষতিৰ সীমা (ETL) অতিক্ৰম কৰে, তেতিয়াহে অতি সাৱধানে সঠিক জোখত ৰাসায়নিক দৰব ব্যৱহাৰ কৰা হয়।প্ৰাকৃতিক শত্ৰুৰ সংৰক্ষণ: পথাৰত থকা উপকাৰী পতংগ (যেনে— মকৰা, ফৰিঙা, লেডীবাৰ্ড বিটল), যিবোৰে ক্ষতিকাৰক পতংগ চিকাৰ কৰি খায়, সিহঁতক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
৪. পতংগই কৰা ক্ষতিৰ প্ৰকৃতি বা ধৰণসমূহৰ বিষয়ে লিখা:(Write about the following nature of damages:)
(ক) চোবাই আৰু কাটি শস্য ধ্বংস কৰা (Chewing and cutting tissues of the host)
উত্তৰঃ কিছুমান পতংগৰ (বিশেষকৈ Lepidoptera বৰ্গৰ চেলুকা বা কেটাৰপিলাৰ আৰু Coleoptera বৰ্গৰ গ্ৰাব বা বিটল) মুখৰ অংশ কাটিব আৰু চোবাব পৰা বিধৰ হয়।
ক্ষতিৰ লক্ষণ: ইহঁতে গছৰ পাত, কোমল ডাল আৰু ফুল আদি চোবাই খায়। আক্ৰান্ত গছৰ পাতবোৰ চালনীৰ দৰে ফুটা ফুটা হৈ পৰে বা সম্পূৰ্ণ পাতখনকে কাটি শেষ কৰি পেলায়, যাৰ ফলত গছজোপাই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰা হয়।
(খ) বিন্ধা কৰা বা ব’ৰিং (Boring in the host)
উত্তৰঃ ব’ৰাৰ বা বিন্ধাকাৰী পতংগবোৰে (যেনে— কাণ্ড বিন্ধা কৰা পলু বা শুঁড় থকা পোক) গছৰ কাণ্ড, ঠাল-ঠেকুলি, ফুলৰ কলি বা ফলৰ ভিতৰলৈ বিন্ধা কৰি সোমাই যায়।
ক্ষতিৰ লক্ষণ: ইহঁতে গছৰ ভিতৰৰ কলা বা মজ্জা অংশ খাই ভিতৰখন ফোঁপোলা কৰি পেলায়। ফলত গছজোপাৰ ডালবোৰ শশাই শুকাই ভাঙি পৰে আৰু ফল বা ফুলবোৰ পকি যোৱাৰ আগেই সৰি পৰে।
(গ) পাতৰ ভিতৰত সুৰংগ খন্দা বা মাইনিং (Mining leaves)
উত্তৰঃ কিছুমান মাখি বা পতংগৰ সৰু পলু বা মেগটে (যাক Leaf Miner বোলা হয়) পাতৰ ওপৰৰ আৰু তলৰ স্তৰটোৰ মাজত সোমাই পৰে।
ক্ষতিৰ লক্ষণ: ইহঁতে পাতৰ ভিতৰৰ সেউজীয়া অংশ (chlorophyll) খাই ভিতৰে ভিতৰে আগবাঢ়ি যায়। ইয়াৰ ফলত পাতৰ ওপৰত সৰ্পিল বা আঁঁকোৱা-পঁকোৱা বগা/হালধীয়া সুৰংগৰ দৰে দাগ দেখা যায়। ইয়াৰ বাবে সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়া ব্যাহত হয়।
(ঘ) টেমুনা বা গল গঠন কৰা (Galls or hypertrophied structure)
উত্তৰঃ মাইট (mites) আৰু কিছুমান সৰু বলদ বা বৰলে (tiny wasps) গছৰ পৰা ৰস শুঁহি খোৱাৰ সময়ত গছৰ কলাসমূহত এক বিশেষ ধৰণৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰে।
ক্ষতিৰ লক্ষণ: পতংগৰ লালটি বা বিষাক্ত নিঃসৰণৰ বাবে গছৰ কোষবোৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বৃদ্ধি পায় আৰু পাত, ডাল বা শিপাত সৰু সৰু ফোহা, গুটি বা টেমুনাৰ (galls) দৰে গঠনৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত গছজোপাৰ স্বাভাৱিক বৃদ্ধি বন্ধ হৈ পৰে।
Buy Now:
https://link.amazon/B0iRUbSd5
Leave a Reply