A. খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the blanks)
১. উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত জড়িত খৰচসমূহ হৈছে ________ আৰু ________।
উত্তৰ: স্থায়ী খৰচ (Fixed cost) আৰু পৰিৱৰ্তনশীল খৰচ (Variable cost)।
২. লেনদেনৰ দ্বি-পক্ষীয় প্ৰভাৱক আওকাণ কৰা পদ্ধতিটোক ________ বোলা হয়।
উত্তৰ: একক প্ৰবিষ্টি পদ্ধতি (Single entry system)।
৩. হিচাপ বহীত প্ৰতিটো লেনদেনৰ দুয়োটা দিশ লিপিবদ্ধ কৰা পদ্ধতিটোক ________ বুলি জনা যায়।
উত্তৰ: দ্বি-প্ৰবিষ্টি পদ্ধতি (Double entry system)।
৪. শাক-পাচলিৰ বীজ পৰিষ্কাৰ আৰু শ্ৰেণীবিভাজন (grading) কৰাৰ বাবে ফাৰ্মত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ গাঁথনিবিধক ________ বোলে।
উত্তৰ: প্ৰক্ৰিয়াকৰণ গোট (Processing unit)।
৫. উৎপাদিত ফচল শ্ৰেণীবিভাজন আৰু বান্ধি লোৱাৰ (packing) পিছত বিক্ৰী নোহোৱালৈকে ________ অপৰিহাৰ্য।
উত্তৰ: উৎপাদিত ফচল সংৰক্ষণ গাঁথনি (Structure for storage of farm produce)।
B. বহু বিকল্পভিত্তিক প্ৰশ্ন (Multiple Choice Questions – MCQs)
১. তলৰ কোনবিধ শীতকালীন বা শৰৎ-শীতকালীন শাক-পাচলি?
(ক) তৰমুজ (Melons)
(খ) গাজৰ (Carrot)
(গ) স্কোৱাছ (Squash)
(ঘ) লাউ/জাঁতি লাউজাতীয় (Gourds)
উত্তৰ: (খ) গাজৰ (Carrot)
২. তলৰ কোনবিধ শাক-পাচলি গ্ৰীষ্মকালত হয়?
(ক) লাউজাতীয় পাচলি (Gourds)
(খ) মেথি শাক (Fenugreek)
(গ) গাজৰ (Carrot)
(ঘ) বন্ধাকবি (Cabbage)
উত্তৰ: (ক) লাউজাতীয় পাচলি (Gourds)
৩. একেডৰা মাটিতে ক্ৰমানুসাৰে বিভিন্ন ঋতুত সুকীয়া সুকীয়া শস্য খেতি কৰাক কি বোলা হয়?
(ক) বহু শস্যকৃষি (Multi cropping)
(খ) শস্যাৱৰ্তন (Crop rotation)
(গ) মিশ্ৰিত কৃষি (Mixed farming)
(ঘ) অনুক্ৰমিক শস্য খেতি (Sequence cropping)
উত্তৰ: (খ) শস্যাৱৰ্তন (Crop rotation)
৪. পূৰ্বৰ শস্য চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱাৰ আগতেই একেডৰা মাটিতে পৰৱৰ্তী শস্য সিঁচাক কি বোলা হয়?
(ক) ৰিলে’ ক্ৰপিং (Relay cropping)
(খ) শস্যাৱৰ্তন (Crop rotation)
(গ) অন্তৰ্ৱৰ্তী শস্য খেতি (Intercropping)
(ঘ) অনুক্ৰমিক শস্য খেতি (Succession cropping)
উত্তৰ: (ক) ৰিলে’ ক্ৰপিং (Relay cropping)
৫. তলৰ কোনটো পৰিপূৰক ফাৰ্ম ৰেকৰ্ডৰ (Supplementary farm record) উদাহৰণ?
(ক) ফাৰ্মৰ তালিকা/ইনভেণ্টৰী (Farm inventory)
(খ) নগদ বিক্ৰী পঞ্জী (Cash sale register)
(গ) ফাৰ্মৰ নগদ ধনৰ হিচাপ (Farm cash accounts)
(ঘ) ওপৰৰ আটাইবোৰ (All of these)
উত্তৰ: (খ) নগদ বিক্ৰী পঞ্জী (Cash sale register)
C. চমু আৰু বৰ্ণনামূলক প্ৰশ্ন (Subjective Questions)
১. ফাৰ্ম ব্যৱস্থাপনাৰ (Farm management) সংজ্ঞা দিয়া। ফাৰ্মৰ বিভিন্ন সম্পদসমূহ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: সংজ্ঞা: ফাৰ্ম ব্যৱস্থাপনা হৈছে লাভজনকতাৰ ভিত্তিত এখন কৃষি ফাৰ্ম সফলতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ কলা আৰু বিজ্ঞান। ইয়াৰ অধীনত উপলব্ধ সম্পদ যেনে— সামগ্ৰী, মেচিন, জনশক্তি, ধন, পদ্ধতি আৰু বজাৰ (6Ms নীতি) সঠিক সমন্বয় আৰু কাৰ্যকৰীভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ফাৰ্মৰ সম্পদসমূহ:
ভূমি ব্যৱস্থাপনা (Land management): মাটিৰ ব্যৱহাৰ, উৰ্বৰতা, সমতলকৰণ, নলা-নলা নিৰ্মাণ, পানী নিষ্কাশন আৰু জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা।
শ্ৰম ব্যৱস্থাপনা (Labour management): ফাৰ্ম পৰিচালকৰ নিজৰ শ্ৰম, পৰিয়ালৰ শ্ৰম, স্থায়ী শ্ৰমিক আৰু সাময়িক শ্ৰমিক।
বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা (Financial management): মূলধন আহৰণ আৰু ফাৰ্মৰ আয় বৃদ্ধিৰ বাবে ধনৰ সঠিক ব্যৱহাৰ।
যন্ত্ৰপাতি ব্যৱস্থাপনা (Machinery management): কৃষি কাৰ্যত যন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদন আৰু শ্ৰমৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা।
গৃহ/গাঁথনি ব্যৱস্থাপনা (Building management): সা-সঁজুলি, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ঘৰ বা গাঁথনি নিৰ্মাণ।
২. শাক-পাচলিৰ ফাৰ্ম কি? ইয়াৰ বিভিন্ন গাঁথনিসমূহ (Farm buildings) বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ব্যৱসায়িকভাৱে শাক-পাচলি উৎপাদন, উন্নত জাতৰ বীজ উৎপাদন আৰু পুলি উৎপাদন (নাৰ্চাৰী) কৰা পামকেই পাচলিৰ ফাৰ্ম (Vegetable Farm) বোলে।
ফাৰ্মৰ বিভিন্ন গাঁথনিসমূহ হ’ল
ফাৰ্ম কাৰ্যালয় (Farm office): ফাৰ্মখনৰ মাজভাগত আৰু ওখ ঠাইত অৱস্থিত, য’ৰ পৰা সমগ্ৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰি।
সঁজুলি আৰু বাহন ৰখা ঘৰ (Farm implements and vehicle shed): কাৰ্যালয়ৰ ওচৰত ট্ৰেক্টৰ, ট্ৰলী আৰু অন্যান্য সা-সঁজুলি সুৰক্ষিতভাৱে ৰাখিবলৈ।
ভঁৰাল ঘৰ (Storehouse): সাৰ, কীটনাশক আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী সুৰক্ষিতভাৱে মজুত ৰখাৰ ঠাই।
পেক হাউচ (Pack house): উৎপাদিত শাক-পাচলিবোৰ উপযুক্তভাৱে পেকেজিং কৰা স্থান।
মৰণা মৰা বা শস্য চপোৱা স্থান (Threshing floor): ফচল চপোৱাৰ পাছত শস্য বা বীজ পৃথক কৰাৰ নিৰাপদ মুকলি ঠাই।
প্ৰক্ৰিয়াকৰণ গোট (Processing unit): বীজ পৰিষ্কাৰ, শুকোৱা আৰু আকাৰ অনুসৰি শ্ৰেণীবিভাজন কৰা স্থান।
সংৰক্ষণ ভঁৰাল (Storage structure): বিক্ৰী নোহোৱালৈকে শাক-পাচলি বা বীজ নষ্ট নোহোৱাকৈ ৰখাৰ ব্যৱস্থা।
নাৰ্চাৰী গাঁথনি (Nursery raising structures): পুলি উৎপাদনৰ বাবে পলিটানেল, পলিহাউচ, বা নেটহাউচ।
৩. চমুটোকা লিখা:
(a) অনুক্ৰমিক শস্য খেতি (Succession cropping): এবছৰৰ ভিতৰত একেডৰা মাটিতে এটা শস্য চপোৱাৰ লগে লগে আন এটা শস্য খেতি কৰা ব্যৱস্থাকে অনুক্ৰমিক শস্য খেতি বোলে। বজাৰকেন্দ্ৰিক খেতিত বেছি দিন মাটি খালী কৰি নাৰাখি অধিক লাভ অৰ্জন কৰিবলৈ এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(b) ৰিলে’ ক্ৰপিং (Relay cropping): যেতিয়া একেডৰা মাটিতে প্ৰথম শস্যবিধ চপোৱাৰ আগেয়েই (প্ৰথম শস্যৰ জীৱনকাল শেষ হোৱাৰ পূৰ্বেই) দ্বিতীয় শস্যবিধ সিঁচি দিয়া হয়, তাক ৰিলে’ ক্ৰপিং বোলে। ইয়াত দুয়োবিধ শস্যৰ বৃদ্ধিৰ কিছু সময় একেলগে অতিবাহিত হয়।
(c) অন্তৰ্ৱৰ্তী শস্য খেতি (Intercropping): একে সময়তে একেডৰা মাটিতে নিৰ্দিষ্ট শাৰীৰ ব্যৱধানত মূল শস্যৰ সৈতে আন এক বা একাধিক সহকাৰী শস্য খেতি কৰাকে অন্তৰ্ৱৰ্তী শস্য খেতি বোলে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে মূল শস্যৰ উৎপাদন হ্ৰাস নকৰাকৈ অতিৰিক্ত উৎপাদন আৰু লাভ আদায় কৰা।
(d) শস্যাৱৰ্তন (Crop rotation): মাটিৰ উৰ্বৰতা বজাই ৰাখিবলৈ আৰু কীট-পতংগৰ উপদ্ৰৱ ৰোধ কৰিবলৈ একেডৰা মাটিতে ক্ৰমানুসাৰে দুটা বা তিনিটা বছৰ জুৰি বিভিন্ন শস্যৰ সালসলনি কৰি খেতি কৰা পদ্ধতিকে শস্যাৱৰ্তন বোলে।
৪. দ্বি-প্ৰবিষ্টি পদ্ধতি (Double entry system) আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: দ্বি-প্ৰবিষ্টি পদ্ধতি হৈছে এনে এক বিজ্ঞানসন্মত একাউণ্টিং পদ্ধতি য’ত প্ৰতিটো বিত্তীয় লেনদেনৰ দুয়োটা দিশ— এটা ডেবিট (Debit) আৰু আনটো ক্ৰেডিট (Credit) হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰা হয়। ইয়াত এটা পক্ষই সুবিধা গ্ৰহণ কৰে আৰু আনটো পক্ষই সুবিধা প্ৰদান কৰে।
ইয়াৰ গুৰুত্ব/সুবিধাসমূহ: ই সম্পত্তি, দায়, লাভ আৰু লোকচানৰ এক সম্পূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভুল তথ্য প্ৰদান কৰে। প্ৰতিটো লেনদেন দুবাৰকৈ লিখা বাবে ৰেহমেল (Trial Balance) প্ৰস্তুত কৰি অংকৰ শুদ্ধতা সহজে পৰীক্ষা কৰিব পাৰি। ব্যৱসায় বা ফাৰ্মৰ আৰ্থিক ফলাফলৰ বিশদ তথ্য জনা যায়। হিচাপত ভুল-ভ্ৰান্তি আৰু খেলিমেলি হোৱাটো নিজে নিজে প্ৰতিৰোধ কৰাত সহায় কৰে।
