A. Fill in the Blanks (খালী ঠাই পূৰণ কৰা)
১. বৰষুণৰ অভাৱত উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি আৰু উৎপাদনৰ বাবে কৃত্ৰিমভাৱে পানী যোগান ধৰা প্ৰক্ৰিয়াক ________ বুলি জনা যায়।
উত্তৰ: জলসিঞ্চন (Irrigation)
২. পৃষ্ঠ জলসিঞ্চন হৈছে পৃষ্ঠ, তল বা ________ পদ্ধতি, ৰিং (আঙুঠি) আৰু অৱবাহিকা (বেচিন) পদ্ধতি আৰু সীৰলু (ফাৰো) পদ্ধতিৰ জৰিয়তে কৰা জলসিঞ্চন।
উত্তৰ: বৰ্ডাৰ বা সীমা (Border)
৩. জলসিঞ্চনৰ বেচিন (অৱবাহিকা) পদ্ধতিটো ________ শস্যৰ বাবে উপযোগী।
উত্তৰ: ফলৰ বা বাৰীৰ (Orchard)
৪. শিপাৰ অংশত লাহে লাহে পানী প্ৰয়োগ কৰা জলসিঞ্চন পদ্ধতিক ________ বোলা হয়।
উত্তৰ: ড্ৰিপ বা টোপাল (Drip) জলসিঞ্চন
৫. ঘুৰি থকা নজেলৰ জৰিয়তে চাপত পানী এৰি দিয়া পদ্ধতিটোক ________ জলসিঞ্চন পদ্ধতি বোলা হয়।
উত্তৰ: স্প্ৰিংকলাৰ বা ওপৰিভাগৰ (Sprinkler)
B. Multiple Choice Questions (MCQ)
১. প্লাৱিত জলসিঞ্চন (Flood irrigation) তলৰ কোনটো শস্যৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) ঘনকৈ ৰোপণ কৰা শস্য (Densely planted crops)
(b) দূৰে দূৰে ৰোপণ কৰা শস্য (Highly spaced crops)
(c) (a) আৰু (b) দুয়োটা
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (a) ঘনকৈ ৰোপণ কৰা শস্য
২. জলাবদ্ধতা (Waterlogging – বেয়া নিষ্কাষণ) কিহৰ বাবে হোৱা এটা সমস্যা?
(a) পানীৰ অত্যাধিক বা নিৰন্তৰ ব্যৱহাৰ
(b) তলৰ স্তৰত কঠিন মাটিৰ তৰপ (Hard pan) থকাৰ বাবে
(c) লেহেম-ভেদ্য মাটি (Slow-permeable soils)
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা
৩. জলসিঞ্চনৰ স্প্ৰিংকলাৰ পদ্ধতিৰ বাবে কোনটো সত্য?
(a) ই ৩০-৩৫ শতাংশলৈকে পানী ৰাহি কৰে।
(b) ই ১০-১৫ মিলিমিটাৰ গভীৰতালৈকে পানী বিতৰণ কৰে।
(c) (a) আৰু (b) দুয়োটা
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (c) (a) আৰু (b) দুয়োটা
৪. জলসিঞ্চনৰ পানীত ছালফিউৰিক এচিড বা ছালফাৰ যোগ কৰিলে পানীৰ pH ________।
(a) বৃদ্ধি পায় (Increases)
(b) হ্ৰাস পায় (Reduces)
(c) প্ৰশমিত হয় (Neutralises)
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (b) হ্ৰাস পায়
C. Subjective Questions (বৰ্ণনামূলক প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)
১. উদ্ভিদৰ জীৱনৰ বাবে জলসিঞ্চন কিয় প্ৰয়োজনীয়? (Why is irrigation important for plant life?)
উত্তৰ: উদ্ভিদৰ সুস্থ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ বাবে জলসিঞ্চন অতি অপৰিহাৰ্য। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
1. পুষ্টি উপাদান শোষণ: মাটিতে থকা সাৰ আৰু লাগতিয়াল পুষ্টি উপাদানসমূহ কেৱল পানীৰ জৰিয়তেহে দ্ৰৱীভূত হৈ উদ্ভিদৰ শিপাই শোষণ কৰিব পাৰে।
2. প্ৰাকৃতি নিয়ন্ত্ৰণ: পানীয়ে উদ্ভিদৰ কোষবোৰ সজীৱ কৰি ৰাখে (Turgidity) আৰু পাতৰ জৰিয়তে হোৱা বাষ্পীভৱন প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰি উদ্ভিদডালক ঠাণ্ডা কৰি ৰাখে।
3. সালোক সংশ্লেষণ: উদ্ভিদৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰক্ৰিয়া অৰ্থাৎ আলোক সংশ্লেষণৰ বাবে পানী এবিধ প্ৰধান কেঁচামাল।
4. শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি: সময়মতে সঠিক পৰিমাণে পানী দিলে শস্যৰ গুণগত মানদণ্ড আৰু উৎপাদন বহুখিনি বৃদ্ধি পায়।
২. জলসিঞ্চনৰ বিভিন্ন পদ্ধতিসমূহ কি কি? স্প্ৰিংকলাৰ জলসিঞ্চনৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰক। (What are the different methods of irrigation? Describe sprinkler irrigation.)
উত্তৰ: সাধাৰণতে জলসিঞ্চন পদ্ধতিক তিনিটা প্ৰধান ভাগত ভগাব পাৰি:
১. পৃষ্ঠ জলসিঞ্চন (Surface Irrigation): যেনে— প্লাৱিত পদ্ধতি (Flood), Furrow, বৰ্ডাৰ পদ্ধতি।
২. উপ-পৃষ্ঠ জলসিঞ্চন (Sub-surface Irrigation): মাটিৰ তলেৰে পাইপেৰে পানী দিয়া পদ্ধতি।
৩. Aerial/Overhead Irrigation: যেনে— স্প্ৰিংকলাৰ পদ্ধতি আৰু ড্ৰিপ (টোপাল) পদ্ধতি।
a) স্প্ৰিংকলাৰ জলসিঞ্চন (Sprinkler Irrigation):এই পদ্ধতিত পানীভাগ শস্যৰ ওপৰত ঠিক প্ৰাকৃতিক বৰষুণৰ দৰে ছতিয়াই দিয়া হয়। কাৰ্যপ্ৰণালী: ইয়াত মূল পাইপলাইনৰ সৈতে এটা নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত থিয় পাইপ (Stands) লগোৱা থাকে, যাৰ মূৰত ঘুৰি থকা নজেল (Revolving Nozzles) থাকে। পাম্পৰ সহায়ত উচ্চ চাপত পানী এৰি দিলে এই নজেলসমূহ ঘুৰিবলৈ ধৰে আৰু পানী টোপাল টোপাল হৈ বৰষুণৰ দৰে শস্যৰ ওপৰত পৰে।
উপযোগিতা: এই পদ্ধতি পাহাৰীয়া বা ওখ-চাপৰ (Undulating) মাতিৰ বাবে বৰ উপযোগী, য’ত সমানভাৱে পানী দিয়াটো কঠিন। ই প্ৰায় ৩০-৩৫% পানী ৰাহি কৰে।
৩. বৰ্ডাৰ জলসিঞ্চন পদ্ধতিৰ গুণ (সুবিধা) আৰু দোষ (অসুবিধাসমূহ) লিখক। (Give the merits and demerits of border irrigation system.)
উত্তৰ:বৰ্ডাৰ জলসিঞ্চন পদ্ধতিত সমগ্ৰ পথাৰখনক সৰু সৰু দীঘলীয়া পটি বা ষ্ট্ৰিপত (Strips) বিভক্ত কৰি, কাষবোৰত মাটিৰ আলি বা বান্ধ দি পানী এৰি দিয়া হয়।
সুবিধা (Merits):
1. থিয় এঢলীয়া মাটিত উপযোগী: এই পদ্ধতিৰ সহায়ত প্ৰায় ৭ শতাংশলৈকে ঢাল বা এঢলীয়া থকা মাটিত সহজে জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।
2. শ্ৰমৰ খৰচ কম: প্লাৱিত পদ্ধতিৰ তুলনাত ইয়াত পানী নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো সহজ, যাৰ বাবে শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন কম হয়।
অসুবিধা (Demerits):
1. অধিক পানীৰ প্ৰয়োজন: এই পদ্ধতিত বৰ্ডাৰ বোৰত পানী এৰি দিবলৈ ডাঙৰ সোঁত বা বেছি পৰিমাণৰ পানীৰ প্ৰয়োজন হয়।
2. মাটি সমতল কৰাৰ খৰচ: এই পদ্ধতি সঠিকভাৱে কাম কৰিবলৈ মাটিভাগ সমান্তৰালভাৱে সমান (Graded uniformly) কৰিবলগীয়া হয়, য’ত প্ৰাৰম্ভিক খৰচ অলপ বেছি হয়।
৪. ড্ৰিপ (টোপাল) জলসিঞ্চন কি? ই কিয় উপযোগী? (What is drip irrigation? How is it useful?)
উত্তৰ:ড্ৰিপ বা টোপাল জলসিঞ্চন হৈছে এনে এক আধুনিক পদ্ধতি য’ত প্লাষ্টিকৰ পাইপ আৰু ‘এমিটাৰ’ (Emitters) বা ড্ৰিপাৰৰ সহায়ত পানী পোনপটীয়াকৈ উদ্ভিদৰ শিপাৰ অংশত একেবাৰে কম পৰিমাণে টোপাল টোপাল কৈ দিয়া হয়।
ইয়াৰ উপযোগিতা (How it is useful):
- পানীৰ অপচয় ৰোধ: এই পদ্ধতিত পানী পোনপটিয়াকৈ শিপাত পৰাৰ বাবে বাষ্পীভৱন বা মাটিৰ তললৈ শুহি যোৱা পানীৰ অপচয় একেবাৰে কম হয়। ই প্ৰায় ৪০-৬০% পানী ৰাহি কৰে।
- অপতৃণ (বন-বাত) হ্ৰাস: যিহেতু কেৱল গছৰ গুৰিতহে পানী দিয়া হয়, সেয়েহে খালী ঠাইবোৰ শুকান হৈ থাকে আৰু বন-বাত গজাৰ সম্ভাৱনা বহুখিনি কমি যায়।
- সাৰ প্ৰয়োগৰ সুবিধা: এই পদ্ধতিৰ পাইপৰ জৰিয়তে পানীৰ লগতে তৰল সাৰো পোনপটীয়াকৈ গছৰ শিপাত দিব পাৰি (যাক Fertigation বোলে)।
- শস্যৰ অধিক উৎপাদন: গছে অহৰহ প্ৰয়োজনীয় আদ্ৰতা পাই থকাৰ বাবে ফচলৰ উৎপাদন ১০-২৫% পৰ্যন্ত বৃদ্ধি হোৱা দেখা যায়। বিশেষকৈ পানীৰ নাটনি থকা অঞ্চল আৰু ফল-মূল বা দামী শস্যৰ বাবে এই পদ্ধতি অতি উত্তম।
Leave a Reply