A. খালী ঠাঁই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks):
১. শস্য বৃদ্ধিৰ যিকোনো স্তৰতে ________ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।
উত্তৰ: কেঁচুসাৰ / ভাৰ্মিকম্পষ্ট (Vermicompost)
২. গছ ৰোৱাৰ আগতে বা ৰোৱাৰ সময়ত মাটিত সাৰ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ ________ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰ: প্ৰাথমিক প্ৰয়োগ / বেচেল প্ৰয়োগ (Basal application)
৩. পানীত অতি সোনকালে দ্ৰৱীভূত হোৱা আৰু সহজে শোষণ হোৱাৰ বাবে ইউৰিয়া সাৰ ________ প্ৰয়োগৰ বাবে অতি উপযোগী।
উত্তৰ: পত্ৰীয় প্ৰয়োগ / পাতত স্প্ৰে’ কৰা (Foliar)
৪. FYM (পামজাত সাৰ)-ত ____% N, ____% P2O5, আৰু ____% K2O থাকে।
উত্তৰ: 0.5% N, 0.2% P²O⁵ আৰু 0.5% K²O.
৫. শিপা জুবুৰিয়াই শোধন কৰাৰ বাবে (Root dipping) ________% জিংক ছালফেটৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰ: 0.2–0.3%
৬. মাহজাতীয় শস্যৰ সৈতে সহজীৱী হিচাপে ________-এ মাটিত নাইট্ৰ’জেন সংবন্ধন কৰে।
উত্তৰ: ৰাইজ’বিয়াম (Rhizobium)
B. শুদ্ধ উত্তৰ বাছনি কৰা (Multiple Choice Questions)
১. তলৰ কোনটো খাব নোৱাৰা বা Non-edible oil cake?
(a) বাদামৰ খৈল (Groundnut cake)
(b) কপাহ গুটিৰ খৈল (Cotton seed cake)
(c) নিমৰ খৈল (Neem cake)
(d) তিচিৰ খৈল (Linseed cake)
উত্তৰ: (c) নিমৰ খৈল (Neem cake)
২. তলৰ কোনটো যৌগিক সাৰ (Compound fertiliser)?
(a) কেলচিয়াম এমনিয়াম নাইট্ৰেট (Calcium ammonium nitrate)
(b) ডাবল চুপাৰ ফচফেট (Double super phosphate)
(c) নাইট্ৰ’ ফচফেট উইথ পটাছ (Nitro phosphate with potash)
(d) ডাই-এমনিয়াম ফচফেট / DAP (Diammonium phosphate)
উত্তৰ: (d) ডাই-এমনিয়াম ফচফেট (Diammonium phosphate)
৩. সেউজ সাৰ হিচাপে গোটেই শস্যবিধকে মাটিৰ লগত মিহলাই দিয়া শস্যটো চিনাক্ত কৰা:
(a) গ্লিৰিচিদিয়া (Glyricidia)
(b) চেচবেনিয়া (Sesbania)
(c) ধৈঞ্চা (Dhaincha)
(d) কৰঞ্জ (Karanja)
উত্তৰ: (c) ধৈঞ্চা (Dhaincha)
৪. জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগৰ উপযুক্ত সময় হ’ল—
(a) পুলি ৰোৱাৰ ১৫-২০ দিন পূৰ্বে (15–20 days before transplanting)
(b) পুলি ৰোৱাৰ সময়ত (at the time of transplanting)
(c) পুলি ৰোৱাৰ ১৫-২০ দিন পিছত (15–20 days after transplanting)
(d) ওপৰৰ আটাইবোৰ (all of the above)
উত্তৰ: (a) পুলি ৰোৱাৰ ১৫-২০ দিন পূৰ্বে (15–20 days before transplanting)
৫. বিলাহী খেতিৰ বাবে প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰয়োজনীয় NPK-ৰ পৰিমাণ কিমান?
(a) 100–200; 60–80; 50–100
(b) 50–100; 100–150; 60–80
(c) 60–80; 100–200; 50–100
(d) 70; 90; 100–200
উত্তৰ: (a) 100–200; 60–80; 50–100 (কেজি/হেক্টৰ)
৬. শাক-পাচলিৰ খেতিত কিমান হাৰত কেঁচুসাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়?
(a) ২-৩ টন/হেক্টৰ (2–3 tonnes/ha)
(b) ৫-৬ টন/হেক্টৰ (5–6 tonnes/ha)
(c) ১০-১২ টন/হেক্টৰ (10–12 tonnes/ha)
(d) ২০-২২ টন/হেক্টৰ (20–22 tonnes/ha)
উত্তৰ: (a) ২-৩ টন/হেক্টৰ (2–3 tonnes/ha)
৭. সাৰ (Manures) হ’ল কিহৰ পৰা প্ৰাপ্ত জটিল ৰূপৰ জৈৱিক পুষ্টি?
(a) জীৱ-জন্তু (Animals)
(b) মানুহ (Humans)
(c) উদ্ভিদৰ অৱশিষ্ট (Plant residues)
(d) ওপৰৰ আটাইবোৰ (All of the above)
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইবোৰ (All of the above)
৮. তলৰ কোনটো ডাঙৰ বা গধুৰ আকাৰৰ জৈৱিক সাৰ (Bulky manure)?
(a) FYM (Farm Yard Manure)
(b) কম্পষ্ট (Compost)
(c) সেউজ সাৰ (Green manure)
(d) ওপৰৰ আটাইবোৰ (All of the above)
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইবোৰ (All of the above)
C. বৰ্ণনামূলক প্ৰশ্নোত্তৰ (Descriptive Questions)
১. জৈৱিক সাৰৰ উপকাৰিতাসমূহ লিখা। (Advantages of organic manure)
Ans: জৈৱিক সাৰৰ উপকাৰিতাসমূহ হ’ল-
1. ই মাটিৰ গঠন উন্নত কৰে আৰু পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।
2. মাটিত জৈৱিক পদাৰ্থ যোগান ধৰি উপকাৰী অণুজীৱসমূহৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।
3. ৰাসায়নিক সাৰৰ দৰে মাটিত বিষাক্ত উপাদান জমা হোৱাৰ ভয় নাথাকে।
4. মাহজাতীয় শস্য সেউজ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিত নাইট্ৰ’জেনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায়।
5. জৈৱিক সাৰসমূহ নৱীকৰণযোগ্য, সহজে পচনশীল আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল।
২. কেঁচুসাৰ আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োগৰ বিষয়ে চমু টোকা লিখা। (Brief note on vermicompost and its application)
Ans: কেঁচুৰ দ্বাৰা পচন ঘটাই তৈয়াৰ কৰা জৈৱিক সাৰকেই কেঁচুসাৰ (Vermicompost) বোলে। কেঁচুৱে খোৱাৰ পিছত ত্যাগ কৰা মলক ‘ভাৰ্মিকাষ্টিং’ (vermicasting) কোৱা হয়। ই নাইট্ৰ’জেন, ফছফৰাছ, পটাছ আৰু প্ৰয়োজনীয় উপকাৰী অণুজীৱৰে সমৃদ্ধ।
প্ৰয়োগ পদ্ধতি: শাক-পাচলিৰ বাবে প্ৰতি হেক্টৰত সাধাৰণতে ১.৫ ৰ পৰা ৩ টন কেঁচুসাৰ প্ৰয়োজন হয়। শস্যৰ বৃদ্ধিৰ যিকোনো সময়তে ইয়াক মাটিৰ লগত মিহলাই বা ছটিয়াই প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।
৩. সেউজ সাৰ কি? ইয়াৰ সুবিধাসমূহ আৰু অসুবিধাসমূহ কি কি? (What is green manure? Advantages and disadvantages)
Ans: সেউজ সাৰ: খেতি পথাৰৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে খেতিপথাৰতে কিছুমান সেউজীয়া উদ্ভিদ (যেনে— শণ, ধৈঞ্চা আদি) খেতি কৰি ফুল ধৰাৰ সময়তে হাল বাই মাটিৰ তললৈ সুমুৱাই দিয়া পদ্ধতিকে সেউজ সাৰ বোলা হয়।
সুবিধাসমূহ:
1. মাটিৰ গঠন আৰু উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে।
2. মাটিত নাইট্ৰ’জেন আৰু জৈৱিক পদাৰ্থৰ মাত্ৰা বহুগুণে বৃদ্ধি কৰে।
3. মাটিৰ সংৰক্ষণ কৰে আৰু ক্ষয়ীভৱন ৰোধ কৰে।
অসুবিধাসমূহ:
1. ইয়াৰ প্ৰস্তুতি আৰু খেতিৰ খৰচ কেতিয়াবা বজাৰৰ বাণিজ্যিক সাৰতকৈ বেছি হ’ব পাৰে।
2. পচন আৰু পুষ্টি নির্গমনৰ বাবে মাটিত সঠিক আৰ্দ্ৰতাৰ (পানীৰ) প্ৰয়োজন হয়।
৪. শাক-পাচলিৰ খেতিত সাৰ প্ৰয়োগ কৰাৰ বিভিন্ন পদ্ধতিসমূহ কি কি? (Methods for application of fertilisers in vegetable crops)
Ans: শাক-পাচলিৰ খেতিত সাৰ প্ৰয়োগ কৰাৰ বিভিন্ন পদ্ধতিসমূহ হ’ল-
1. প্ৰাথমিক প্ৰয়োগ (Basal application): বীজ সিঁচাৰ পূৰ্বে বা ৰোৱাৰ সময়ত মাটিত সাৰ প্ৰয়োগ কৰা পদ্ধতি। ইয়াক ছটিয়াই (Broadcasting), নাঙলৰ চিৰাত দি (Furrow placement), বা বীজ-সাৰ ড্ৰিল মেচিনৰ সহায়ত প্ৰয়োগ কৰা হয়।
2. উপ- প্ৰয়োগ (Top dressing): শস্য ঠন ধৰি উঠাৰ সময়ত থিয় হৈ থকা শস্যৰ মাজত ছটিয়াই বা গছৰ গুৰিয়ে গুৰিয়ে সাৰ প্ৰয়োগ কৰা পদ্ধতি (সাধাৰণতে জলসিঞ্চনৰ ২-৫ দিন পিছত কৰা হয়)।
3. পত্ৰীয় প্ৰয়োগ (Foliar application): ইউৰিয়া বা অন্যান্য অনুসাৰসমূহ পানীত দ্ৰৱীভূত কৰি পোনপটীয়াকৈ পাতৰ ওপৰত স্প্ৰে’ কৰা পদ্ধতি, যাৰ ফলত গছে সোনকালে পুষ্টি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
4. বীজ আৰু শিপা শোধন (Seed and Seedling treatment): পুলি ৰোৱাৰ আগতে শিপা জিংক ছালফেট বা জৈৱ সাৰৰ মিশ্ৰণত জুবুৰিয়াই লোৱা।
