A . Fill in the Blanks (খালী ঠাই পূৰণ কৰা)
1. জীৱৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াকলাপৰ (metabolic activities) বাবে প্ৰয়োজনীয় উপাদানবোৰক __________ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰ: Nutrients (পুষ্টি উপাদান)
2. পুষ্টি সৰবৰাহ কৰা আৰু তাক গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক __________ বুলি জনা যায়।
উত্তৰ: Nutrition (পুষ্টি)
3. সেউজীয়া উদ্ভিদে বায়ুমণ্ডলীয় __________-ৰ পৰা কাৰ্বন সংগ্ৰহ কৰে।
উত্তৰ: Carbon dioxide (কাৰ্বন ডাই অক্সাইড)
4. সহায়ক গঠনমূলক উপাদানবোৰক (Accessory structural elements) __________ বুলিও কোৱা হয়।
উত্তৰ: Macro-elements / Macronutrients (মেক্ৰ’-এলিমেণ্টছ / মুখ্য পুষ্টি উপাদান)
5. জৈৱিক পদাৰ্থ পচি যোৱাৰ পিছত সৃষ্টি হোৱা পুঞ্জ বা সাৰক __________ বোলা হয়।
উত্তৰ: Compost (কম্পোষ্ট)
B. Multiple Choice Questions (বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন)
1. উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ বাবে __________ টা উপাদান প্ৰয়োজনীয়।
(a) 16
(b) 14
(c) 10
(d) 12
উত্তৰ : (a) 16
2. উদ্ভিদক অধিক পৰিমাণে প্ৰয়োজন হোৱা উপাদানবোৰক ___________ বোলা হয়।
(a) micro-elements (সূক্ষ্ম উপাদান)
(b) macro-element (মুখ্য উপাদান)
(c) Both (a) and (b) (উভয়)
(d) None of the above (ওপৰৰ এটাও নহয়)
উত্তৰ: (b) macro-element
3. সহায়ক গঠনমূলক উপাদানবোৰ হ’ল ____________।
(a) K, Ca, Mg
(b) Cl, Br, I
(c) N, P, S
(d) C, H, O
উত্তৰ: (c) N, P, S (Nitrogen, Phosphorus, Sulphur)
4. মাটিত জৈৱিক সাৰ (manures) প্ৰয়োগ কৰিলে মাটিৰ ____________ বৃদ্ধি পায়।
(a) biological activities of soil (মাটিৰ জৈৱিক ক্ৰিয়াকলাপ)
(b) physiological activities of soil (মাটিৰ শাৰীৰিক/প্ৰাকৃতিক গুণাগুণ)
(c) moisture retention capacity of soil (মাটিৰ পানী ধৰি ৰখা ক্ষমতা)
(d) All of the above (ওপৰৰ আটাইকেইটা)
উত্তৰ: (d) All of the above
5. বীজৰ পৰা তেল উলিওৱাৰ পিছত থাকি যোৱা গোটা অৱশিষ্ট অংশক ____________ বুলি জনা যায়।
(a) oil (তেল)
(b) oil cake (খৈল / Oil cake)
(c) essence (সাঁচ/অৰ্থ)
(d) None of the above (ওপৰৰ এটাও নহয়)
উত্তৰ: (b) oil cake
Note: Oil cake হ’ল সৰিয়হ, বাদাম, এৰা বা তিল আদি তেলজাতীয় শস্যৰ বীজৰ পৰা তেলখিনি মেচিনত চেপি উলিওৱাৰ পিছত যিটো গোটা, চপৰা-চপৰী অৱশিষ্ট অংশ (residue) ৰৈ যায়, তাকেই কোৱা হয়।
6. উদ্ভিদৰ বাবে ব্যৱহৃত জৈৱিক সাৰ (manures) কিহৰ পদাৰ্থৰ পৰা গঠিত হয়?
(a) plant origin (উদ্ভিদজাত)
(b) animal origin (প্ৰাণীজাত)
(c) Both (a) and (b) (উভয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজাত)
(d) None of the above (ওপৰৰ এটাও নহয়)
উত্তৰ: (c) Both (a) and (b) (যেনে: Oil cake, FYM, Compost আদি)
7. ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰে ব্যৱসায়িকভাৱে প্ৰস্তুত কৰা উদ্ভিদৰ পুষ্টি উপাদানবোৰ হ’ল ____________।
(a) fertilisers (ৰাসায়নিক সাৰ)
(b) biofertilisers (জৈৱ সাৰ)
(c) manure (জৈৱিক সাৰ)
(d) green manures (সেউজ সাৰ)
উত্তৰ: (a) fertilisers
8. এটাটকৈ অধিক পুষ্টি উপাদান যোগান ধৰা ৰাসায়নিক সাৰক ____________ বোলা হয়।
(a) sole fertilisers (একক সাৰ)
(b) manures (জৈৱিক সাৰ)
(c) biofertiliser (জৈৱ সাৰ)
(d) mix fertilisers / complex fertilisers (মিশ্ৰিত বা জটিল সাৰ)
উত্তৰ: (d) mix fertilisers (ইয়াক complex fertiliser বুলিও কোৱা হয়, যেনে: NPK)
C. Subjective questions:
প্ৰশ্ন ১: How can plant nutrients be classified according to their functions in plants?
(উদ্ভিদৰ কাৰ্যকলাপ বা ভূমিকা অনুসৰি উদ্ভিদৰ পুষ্টি উপাদানবোৰক কেনেকৈ শ্ৰেণীবিভাজন কৰিব পাৰি?)
উত্তৰ: উদ্ভিদৰ শৰীৰত কৰা কামৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পুষ্টি উপাদানবোৰক প্ৰধানকৈ চাৰিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
1. Structural Nutrients (গঠনমূলক পুষ্টি উপাদান): এইবোৰে উদ্ভিদৰ কোষ আৰু কলাৰ মূল গাঁথনি তৈয়াৰ কৰে। এইবোৰ প্ৰকৃতিতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায়।
উদাহৰণ: কাৰ্বন (C), হাইড্ৰ’জেন (H), আৰু অক্সিজেন (O_2)।
2. Accessory Structural Elements (সহায়ক গঠনমূলক উপাদান): এইবোৰক মুখ্য উপাদান (macro-elements) বুলিও কোৱা হয়। উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি আৰু প্ৰ’টিন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ এইবোৰ অতি আৱশ্যক।
উদাহৰণ: নাইট্ৰ’জেন (N), ফছফৰাছ (P), আৰু ছালফাৰ (S)।
3. Regulators and Carriers (নিয়ামক আৰু বাহক): এই উপাদানবোৰে উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, কোষৰ ভিতৰত পানীৰ সমতা ৰক্ষা কৰে আৰু কীট-পতংগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা গঢ়ি তোলে।
উদাহৰণ: পটাছিয়াম (K), কেলচিয়াম (Ca), আৰু মেগনেচিয়াম (Mg)।
4. Catalysts and Activators (অনুঘটক আৰু সক্ৰিয়ক): এইবোৰ অতি কম পৰিমাণে (micronutrients) লাগে যদিও উদ্ভিদৰ শৰীৰত বিভিন্ন ৰাসায়নিক ক্ৰিয়া খৰতকীয়া কৰিবলৈ আৰু এঞ্জাইম সক্ৰিয় কৰিবলৈ প্ৰয়োজন হয়।
উদাহৰণ: আইৰণ (Fe), বৰণ (B), মেংগানিজ (Mn), দস্তা বা জিংক (Zn) আদি।
প্ৰশ্ন ২: How are manures different from fertilisers?
(জৈৱিক সাৰ (Manures) আৰু ৰাসায়নিক সাৰৰ (Fertilisers) মাজত কি পাৰ্থক্য আছে?)
উত্তৰ: জৈৱিক সাৰ আৰু ৰাসায়নিক সাৰৰ মাজৰ প্ৰধান পাৰ্থক্যসমূহ তলৰ তালিকাত দিয়া হ’ল:
প্ৰশ্ন ৩: Write down the advantages and disadvantages of fertiliser application.
(ৰাসায়নিক সাৰ প্ৰয়োগৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাবোৰ লিখা।)
উত্তৰ: ৰাসায়নিক সাৰৰ সুবিধাসমূহ (Advantages):
সহজে উপলব্ধ: ইয়াক বজাৰত সহজে কিনিবলৈ পোৱা যায় আৰু কঢ়িয়াই নিয়া সহজ।
সঠিক পৰিমাণ প্ৰয়োগ: উদ্ভিদক ঠিক যিটো পুষ্টি উপাদান যিমান পৰিমাণে লাগে, জোখ মাখি সঠিকভাৱে প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।
দ্ৰুত কাম কৰে: এইবোৰ পানীত সোনকালে দ্ৰৱীভূত হয়, গতিকে উদ্ভিদে লগে লগে ইয়াক গ্ৰহণ কৰি শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
কম খৰচ: কম পৰিমাণৰ সাৰতে অধিক কাম হোৱা বাবে ই খেতিয়কৰ বাবে খৰচ কমাই আনে।
ৰাসায়নিক সাৰৰ অসুবিধাসমূহ (Disadvantages):
মাটিৰ পৰা ধুই যোৱা (Leaching): অতিৰিক্ত বৰষুণ বা জলসিঞ্চনৰ পানীৰ সৈতে এই সাৰবোৰ সহজে ধুই মাটিৰ তললৈ বা জান-জুৰিলৈ গুচি যায়।
পৰিৱেশ প্ৰদূষণ: ধুই যোৱা সাৰে পানী আৰু বায়ু প্ৰদূষণৰ সৃষ্টি কৰে।
শস্যৰ ক্ষতি: প্ৰয়োজনতকৈ বেছি ব্যৱহাৰ কৰিলে গছ জ্বলি যাব পাৰে বা উৎপাদন ব্যাহত হ’ব পাৰে।
সাৱধানতাৰ প্ৰয়োজন: ইয়াক সংৰক্ষণ কৰোঁতে আৰু ব্যৱহাৰ কৰোঁতে সঠিক নিয়ম জানিব লাগে, নহ’লে ই মাটিৰ অম্লতা বা ক্ষাৰকীয়তা (pH) নষ্ট কৰে।
প্ৰশ্ন ৪: What are the different types of fertilisers?
(ৰাসায়নিক সাৰৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰবোৰ কি কি?)
উত্তৰ: যোগান ধৰা পুষ্টি উপাদানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাসায়নিক সাৰক ঘাইকৈ তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰা হৈছে:
Sole Fertilisers (একক সাৰ): যিবোৰ সাৰে উদ্ভিদক কেৱল এটা মুখ্য পুষ্টি উপাদান যোগান ধৰে।
যেনে: Nitrogenous fertilisers (নাইট্ৰ’জেনযুক্ত সাৰ – Urea), Phosphatic fertilisers (ফছফৰাছযুক্ত সাৰ – Single Super Phosphate), আৰু Potassic fertilisers (পটাছিয়ামযুক্ত সাৰ – Muriate of Potash)।
Mixed / Complex Fertilisers (মিশ্ৰিত বা জটিল সাৰ): যিবোৰ সাৰে একেলগে এটাতকৈ অধিক বা কেইবাটাও মুখ্য পুষ্টি উপাদান (Macro-nutrients) যোগান ধৰে।
যেনে: NPK (19:19:19, 20:20:20), Ammonium Phosphate আদি।
Fertilisers containing Micronutrients (সূক্ষ্ম পুষ্টি উপাদানযুক্ত সাৰ): যিবোৰ সাৰে উদ্ভিদক অতি কম পৰিমাণে লগা অথচ জৰুৰী উপাদানবোৰ যোগান ধৰে। এইবোৰ দুটা ভাগত থাকে:
Chelates: জৈৱিক অণুৰ সৈতে ধাতুৰ আয়ন বান্ধ খাই থকা সাৰ (যেনে: Zn-EDTA, Fe-EDTA)।
Inorganic Salts: অজৈৱিক লৱণ, যিবোৰ পানীত দ্ৰৱণীয় আৰু স্প্ৰে’ কৰিব পাৰি (যেনে: Zinc Sulphate ZnSO_4, Copper Sulphate CuSO_4)।
Leave a Reply