A. খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
১. __________ ব্যৱহাৰ কৰি বমি কৰাব পাৰি।
উত্তৰ: খোৱা নিমখ বা সৰিয়হৰ তেল মিহলি কুহুমীয়া পানী
২. বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থই স্পৰ্শ কৰা ছালত __________ কৰিব লাগিব।
উত্তৰ: ডিটাৰ্জেণ্ট আৰু পৰিষ্কাৰ পানীৰে ভালদৰে ধুব
৩. __________ ৰ পৰা চকু আৰু শ্বাসতন্ত্ৰ সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ গেছ মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰ: বিষাক্ত গেছ আৰু এৰ’ছল (Toxic gases and aerosols)
৪. ৰাসায়নিক পদাৰ্থ হাতত লোৱাৰ বাবে __________ ৰে নিৰ্মিত হাতমোজা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
উত্তৰ: ৰবৰ (Rubber)
৫. উশাহত বিষক্ৰিয়া হ’লে __________ হৈছে প্ৰথম প্ৰাথমিক চিকিৎসা।
উত্তৰ: ৰোগীক খোলা বতাহ থকা ঠাইলৈ লৈ যোৱা
B. বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs – Multiple Choice Questions)
১. কীটনাশক বিষক্ৰিয়াৰ সাধাৰণ লক্ষণসমূহ হ’ল:
(a) মূৰৰ বিষ
(b) বমি অহা
(c) উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট
(d) ওপৰৰ আটাইবোৰ
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইবোৰ
২. কৰ্মস্থলীত বিপদ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ তলৰ কোনবোৰ সামগ্ৰী মজুত ৰাখিব লাগে?
(a) SDS (Safety Data Sheets)
(b) প্ৰাথমিক চিকিৎসা বাকচ (First aid kit)
(c) সুৰক্ষামূলক কাপোৰ (Protective clothing)
(d) ওপৰৰ আটাইবোৰ
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইবোৰ
৩. প্ৰতিৰক্ষামূলক আৰু সুৰক্ষা সঁজুলিৰ ভিতৰত কি অন্তৰ্ভুক্ত?
(a) গেছ মাস্ক (Gas mask)
(b) হাতমোজা (Gloves)
(c) (a) আৰু (b) দুয়োটা
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (c) (a) আৰু (b) দুয়োটা
৪. ঘৰ আৰু কাৰ্যালয়ৰ চৌহদৰ আশে-পাশে থকা সম্ভাৱ্য বিপজ্জনক জীৱ-জন্তুৰ ভিতৰত কি পৰে?
(a) জেঠী
(b) সাপ
(c) মকৰা আৰু বিচ্ছু
(d) ওপৰৰ আটাইবোৰ
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইবোৰ
C. চমু আৰু বৰ্ণনামূলক প্ৰশ্নোত্তৰ (Descriptive Questions & Answers)
প্ৰশ্ন ১: ৰাসায়নিক বিষক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া প্ৰাথমিক চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: বিষ গিলিলে (Swallowed poison): ৰোগীক লগে লগে বমি কৰাব লাগে। ইয়াৰ বাবে কুহুমীয়া পানীত নিমখ বা সৰিয়হৰ তেল মিহলাই খাবলৈ দিব পাৰি। ডিঙিৰ ভিতৰত আঙুলি দিও বমি কৰাব পাৰি। পেটৰ পৰা পৰিষ্কাৰ পানী নোলোৱালৈকে এই প্ৰক্ৰিয়া চলাই থাকিব লাগে।
ছালত লাগিলে (Skin contamination): বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ লগা কাপোৰ তৎক্ষণাত খুলি পেলাব লাগে। ছালখন পৰিষ্কাৰ পানী আৰু ডিটাৰ্জেণ্টেৰে তৎকালেই ভালদৰে ধুই পেলাব লাগে।
চকুত পৰিলে (Eye poisoning): চকুৰ পতা মেলি থৈ প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ পৰিষ্কাৰ পানীৰে ধুব লাগে আৰু পলম নকৰি ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ নিব লাগে।
উশাহত বিষ গ’লে (Inhaled poison): আক্ৰান্ত ব্যক্তিক তৎক্ষণাত খোলা বতাহ থকা ঠাইলৈ নিব লাগে। কাপোৰ-কানি ঢিলা কৰি কম্বলেৰে ঢাকি দিব লাগে। উশাহ ল’বলৈ কষ্ট হ’লে কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাস (Artificial respiration) দিব লাগে।
প্ৰশ্ন ২: কৃষি পথাৰত কাম কৰাৰ সময়ত সুৰক্ষাৰ বাবে কি কি সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: গেছ মাস্ক (Gas mask): বিষাক্ত গেছ আৰু ধোঁৱাৰ পৰা চকু আৰু শ্বাসতন্ত্ৰ সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ।
ৰবৰৰ হাতমোজা (Rubber gloves): হাতৰ ছালত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ স্পৰ্শ নহ’বলৈ (চামৰা বা কপাহী কাপোৰৰ হাতমোজা ব্যৱহাৰ কৰা অনুচিত)।
ৰবৰৰ জোতা (Rubber shoes): ৰবৰে নিৰ্মিত জোতা পৰিধান কৰিব লাগে।
চকুৰ আৱৰণ (Eye shields/Goggles): কীটনাশক ছটিওৱাৰ সময়ত চকু সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
সুৰক্ষামূলক কাপোৰ বা এপ্ৰন (Protective clothing/Apron): গোটেই শৰীৰটো কীটনাশকৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা ঢাকি ৰাখিবলৈ।
প্ৰশ্ন ৩: কৃষি পামত কাম কৰাৰ সময়ত বা জীৱ-জন্তু চম্ভালিবলৈ কি কি সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিব লাগে?
উত্তৰ:গৰু-ম’হৰ কাষলৈ নীৰৱে যাব লাগে যাতে সিহঁতে উপস্থিতি অনুভৱ কৰিব পাৰে। জীৱ-জন্তুৱে যাতে লাথি মাৰিব নোৱাৰে তাৰ বাবে সিহঁতৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকি কাম কৰিব লাগে। ৰছী কেতিয়াও হাতৰ তলুৱাত বা বাহুত মেৰিয়াই ল’ব নালাগে। কীটনাশক প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত মুখখন পাত্ৰটোৰ ঠিক ওপৰত ৰাখিব নালাগে। স্প্ৰে কৰাৰ পিছত স্প্ৰেয়াৰটো ডিটাৰ্জেণ্টেৰে পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগে আৰু নিজে গা ধুই কাপোৰ ধুব লাগে। ৰাসায়নিক পদাৰ্থ কেতিয়াও খাদ্য বা পানীৰ পাত্ৰত ৰাখিব নালাগে আৰু শিশুৰ পৰা আঁতৰত ৰাখিব লাগে।
