A. খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
১. ‘Soil’ (মাটি) শব্দটো লেটিন শব্দ ________ ৰ পৰা আহিছে।
উত্তৰ: Solum (চ্লাম)
২. শিলা ক্ষয় যোৱাৰ (________) ফলত মাটিৰ সৃষ্টি হয়
উত্তৰ: weathering (প্ৰাকৃতিক ক্ৰিয়া/বতাহ-বৰষুণৰ ক্ৰিয়া)
৩. কলা মাটিৰ (Black soil) pH হ’ল ________।
উত্তৰ: 6.8
৪. লেটেৰাইট মাটি (Laterite soils) প্ৰধানকৈ ________ ত পোৱা যায়।
উত্তৰ: কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু (Karnataka, Kerala and Tamil Nadu)
৫. মাটিৰ নমুনা ________ গভীৰতাৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়।
উত্তৰ: ১৫–২০ ছেণ্টিমিটাৰ (15–20 cm)
B. বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (Multiple Choice Questions – MCQ)
১. কলা মাটি (Black soil) হ’ল—
(a) নাইট্ৰ’জেনৰ অভাৱ থকা (poor in nitrogen)
(b) জৈৱিক পদাৰ্থৰে চহকী (rich in organic matter)
(c) ফচফেটৰে চহকী (rich in phosphate)
(d) পটাছৰ অভাৱ থকা (poor in potash)
উত্তৰ: (a) নাইট্ৰ’জেনৰ অভাৱ থকা (poor in nitrogen)
২. ৰঙা মাটিৰ (Red soil) তলৰ কোনটো বৈশিষ্ট্য আছে?
(a) পানী জমা হৈ থকা (water stagnant)
(b) দলা বা পিটনি সদৃশ (marshy)
(c) সছিদ্ৰ (porous)
(d) অনূৰ্বৰ (infertile)
উত্তৰ: (c) সছিদ্ৰ বা খহটা (porous)
৩. লেটেৰাইট মাটি প্ৰকৃতিগতভাৱে ________।
(a) ক্ষাৰকীয় (alkaline)
(b) আম্লিক (acidic)
(c) প্ৰশমিত (neutral)
(d) লুণীয়া (saline)
উত্তৰ: (b) আম্লিক (acidic)
৪. তলৰ কোনটো পলসুৱা মাটিৰ (Alluvial soil) এটা বৈশিষ্ট্য?(a) বেয়া গুণাগুণযুক্ত মাটি (poor quality soil)
(b) অনুৎপাদনশীল (non-productive)
(c) অনূৰ্বৰ (infertile)
(d) উৎপাদনশীল/উৰ্বৰ (productive)
উত্তৰ: (d) উৎপাদনশীল/উৰ্বৰ (productive)
৫. মৰুভূমিৰ মাটি (Desert soil) ক’ত পোৱা যায়?
(a) কম বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত (low rainfall areas)
(b) গড় বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত (average rainfall areas)
(c) অধিক বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত (high rainfall areas)
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা (all of the above)
উত্তৰ: (a) কম বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত (low rainfall areas)
C. বৰ্ণনাকৰণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Descriptive Questions)
প্ৰশ্ন ১: মাটি (Soil) কি? মাটিৰ ধৰ্ম বা বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: মাটি হৈছে উদ্ভিদ বৃদ্ধিৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু সহজে উপলব্ধ হোৱা এটা মাধ্যম। ই শিলাখণ্ডৰ ক্ষয় আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰাকৃতিক উপাদান।
মাটিৰ উপাদান বা বৈশিষ্ট্যসমূহ: মাটিত সাধাৰণতে ৪৫–৫০% খনিজ পদাৰ্থ, ০.৫–৫% জৈৱিক পদাৰ্থ, ২৫% পানী আৰু ২৫% বায়ু থাকে। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অসংখ্য উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অণুজীৱ বাস কৰে।
প্ৰশ্ন ২: উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত মাটিৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: উদ্ভিদৰ বাবে মাটিৰ গুৰুত্বসমূহ তলত দিয়া হ’ল:
(ক) মাটিতে উদ্ভিদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পোষক প্ৰাণ বা পুষ্টি উপাদানসমূহ থাকে, যিয়ে উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে।
(খ) ই উদ্ভিদৰ শিপা টানকৈ ধৰি ৰাখি উদ্ভিদজোপাক থিয় হৈ থকাত সহায় কৰে।
(গ) ই মাটিৰ উপৰিভাগত বা তলত বাস কৰা অণুজীৱসমূহৰ বাসস্থান হিচাপে কাম কৰে।
(ঘ) ই উদ্ভিদক প্ৰয়োজনীয় তাপ, বায়ু আৰু পানী যোগান ধৰে।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতৰ মাটিসমূহৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ মাটিসমূহক তলত দিয়া ধৰণে ভগাব পাৰি:
১/ কলা মাটি (Black soil): পটাছ, কেলচিয়াম আৰু মেগনেচিয়ামেৰে চহকী কিন্তু নাইট্ৰ’জেন আৰু ফচফেট কম থাকে। (pH 6.8)
২/ ৰঙা মাটি (Red soil): সছিদ্ৰ আৰু সহজে গুড়ি হোৱা প্ৰকৃতিৰ। (pH ৫ তকৈ বেছি)
৩/ লেটেৰাইট মাটি (Laterite soil): আম্লিক প্ৰকৃতিৰ আৰু পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা কম। (pH 5 ৰ পৰা 6)
৪/ পলসুৱা মাটি (Alluvial soil): নদীৰ পলস পৰি সৃষ্টি হোৱা অত্যন্ত উৰ্বৰ আৰু উৎপাদনশীল মাটি। (pH 6.5 ৰ পৰা 8.4)
৫/ মৰুভূমিৰ মাটি (Desert soil): বালিময় আৰু ক্ষাৰকীয় প্ৰকৃতিৰ অনুৎপাদনশীল মাটি। (pH 7.6 ৰ পৰা 8.4)
৬/ বৰ্ষাৰণ্য আৰু পাহাৰীয়া মাটি (Forest and hilly soil): ওখ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত পোৱা পাথৰুৱা আৰু অনূৰ্বৰ মাটি। (pH 4)
৭/ পিট বা দলা মাটি (Peat and marshy land): অতি মাত্ৰা সেমেকা আৰু গছ-গছনি পচি সৃষ্টি হোৱা অতি আম্লিক মাটি।
প্ৰশ্ন ৪: মাটি পৰীক্ষা (Soil testing) বুলিলে কি বুজা? মাটি পৰীক্ষাৰ কিয় প্ৰয়োজন আৰু ইয়াক কেনেকৈ কৰা হয়?
উত্তৰ: মাটিৰ উৰ্বৰতা আৰু তাত থকা পোষক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ জুখিবলৈ কৰা বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিক মাটি পৰীক্ষা বোলা হয়।
প্ৰয়োজনীয়তা: (ক) মাটিৰ উৎপাদন ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে,
(খ) মাটিডোখৰ আম্লিক নে ক্ষাৰকীয় সেয়া জানিব পৰা যায়,
(গ) মাটিতে কিমান পৰিমাণৰ সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগিব সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাত সহায় কৰে।
পদ্ধতি: পথাৰৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা ১৫–২০ ছেণ্টিমিটাৰ গভীৰতাত মাটিৰ নমুনা (soil sample) সংগ্ৰহ কৰা হয়। এই মাটিখিনি ভালদৰে মিহলাই আধা কেজি (500 g) ওজনৰ এটা পেকেট প্ৰস্তুত কৰি তথ্য-পাতিৰ সৈতে পৰীক্ষাগাৰলৈ (Laboratory) পঠোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৫: চোলাণেচিয়াছ শস্যৰ (Solanaceous crops – যেনে বিলাহী, বেঙেনা আদি) বাবে কেনেকৈ পথাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়?
উত্তৰ: চোলাণেচিয়াছ শস্যৰ বাবে পথাৰ প্ৰস্তুতকৰণ তলত দিয়া ধৰণে কৰা হয়:
(ক) মাটি নিৰ্বাচন: পানী ওলাই যোৱাৰ সু-ব্যৱস্থা থকা পলসুৱা বা বোকা-পলসুৱা মাটি বাছনি কৰা হয়। বিলাহীৰ বাবে pH ৬–৭ আৰু বেঙেনাৰ বাবে ৫.৫–৬.৮ উপযুক্ত।
(খ) মাটি চহোৱা: টেক্টৰ বা নাঙলেৰে মাটিডোখৰ প্ৰায় ৩০ ছেণ্টিমিটাৰ বা তাতকৈ গভীৰলৈ হাল বাই লোৱা হয়। মাটিৰ চপৰাবোৰ ভাঙি মিহি কৰা হয়।
(গ) ভেটি প্ৰস্তুতকৰণ: পানী সিঁচিবৰ বাবে ১৫–২০ ছেণ্টিমিটাৰ ওখ ভেটি (raised beds) প্ৰস্তুত কৰা হয়, যাতে অতিৰিক্ত পানী জমা হৈ থাকিব নোৱাৰে। হাল বোৱাৰ সময়তে প্ৰয়োজনীয় গোবৰ বা পচন সাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়।
D. চমু টোকা লিখা (Short Notes)
(a) Soil Health Card Scheme:
উত্তৰ: এই আঁচনিখন ভাৰত চৰকাৰে ২০১৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আৰম্ভ কৰিছিল। এই আঁচনিৰ অধীনত কৃষকসকলক এখন ‘চইল হেল্থ কাৰ্ড’ বা মাটিৰ স্বাস্থ্য পত্ৰিকা দিয়া হয়। ইয়াত কৃষকজনৰ মাটিৰ গুণাগুণ, পুষ্টি উপাদানৰ স্থিতি আৰু শস্য উৎপাদন বৃদ্ধিৰ বাবে কি কি সাৰ কিমান পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব, তাৰ বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ লিপিবদ্ধ থাকে।
(b) চোলাণেচিয়াছ শস্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি উপাদানসমূহ (Nutrients required):
উত্তৰ: চোলাণেচিয়াছ শস্য (যেনে বিলাহী, বেঙেনা, জলকীয়া) ভাল হ’বলৈ মাটিত প্ৰধানকৈ তিনিবিধ পুষ্টি উপাদানৰ প্ৰয়োজন হয়— নাইট্ৰ’জেন (N), ফচফৰাছ (P) আৰু পটাচিয়াম (K)। ইয়াৰ উপৰি মাটিত জৈৱিক কাৰ্বন (Organic carbon) ৰ প্ৰয়োজনীয়তা অতি বেছি, যিয়ে শস্যৰ গুণগত মান আৰু উৎপাদন বৃদ্ধিত সহায় কৰে।
E. স্তম্ভ মিলোৱা (Match the Columns)
Leave a Reply