A. খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
1. বহু বছৰ ধৰি উৎপাদনক্ষম হৈ থকা উদ্ভিদৰ গোটটোক বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদ (Perennial) বুলি কোৱা হয়।
2. কোমল আৰু ৰসাল কাণ্ড থকা উদ্ভিদবোৰক বহুবৰ্ষজীৱী তৃণ বা শাক-বনজাতীয় বহুবৰ্ষজীৱী (Herbaceous Perennials)বুলি জনা যায়।
3. বগাবলৈ বা বুকুৰে বগাবলৈ আনৰ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা দুৰ্বল কাণ্ডযুক্ত বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদবোৰ হৈছে লতা জাতীয় উদ্ভিদ (Climbers)।
4. মজলীয়া আকাৰৰ জোপোহা উদ্ভিদবোৰক গুল্ম বা জোপোহা উদ্ভিদ (Shrubs) বুলি জনা যায়।
5. সুনিৰ্দিষ্ট একক কাঠনি কাণ্ড থকা আৰু ডাল-পাছল মেলি থকা উদ্ভিদক বৃক্ষ বা গছ (Trees) বুলি জনা যায়।
6. এজোপা গছৰ উচ্চতা ৫ মিটাৰতকৈ (5 meters) অধিক হ’ব পাৰে।
7. একেৰাহে বা ধাৰাবাহিক বৃদ্ধি চিৰসেউজীয়া গছৰ (Evergreen trees) দ্বাৰা প্ৰদৰ্শিত হয়।
B. বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্ন (Multiple Choice Questions)
1. তলৰ কোনটো উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ পৰ্যায়টো অবিচ্ছিন্ন বা ধাৰাবাহিক নহয় (discontinuous)?
(a) পৰ্ণপাতী গছ (Deciduous trees)
(b) চিৰসেউজীয়া গছ (Evergreen trees)
(c) একবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদ (Annuals)
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (a) পৰ্ণপাতী গছ (Deciduous trees)
2. ভাৰতত সাধাৰণতে কোনটো ঋতুত জোপোহা উদ্ভিদ (shrubs) ৰোপণ কৰা হয়?
(a) বাৰিষা কাল / বৰ্ষা ঋতু (Rainy)
(b) শীতকাল (Winter)
(c) গ্ৰীষ্মকাল (Summer)
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (a) বাৰিষা কাল / বৰ্ষা ঋতু (Rainy)
3. গছ-গছনি কাটি এক নিৰ্দিষ্ট আকৃতিলৈ অনা শিল্পক _______ বোলা হয়।
(a) গাৰ্ডলিং (Girdling)
(b) প্ৰুনিং বা ডাল-কাট-ছাট কৰা (Pruning)
(c) টপিয়াৰী (Topiary)
(d) গুটী (Gootee)
উত্তৰ: (c) টপিয়াৰী (Topiary)
4. তলৰ কোনটো লতা জাতীয় উদ্ভিদ (climber) ৰ প্ৰকাৰ নহয়?
(a) টুইনাৰ্ছ (Twiners)
(b) ৰেম্বলাৰ্ছ (Ramblers)
(c) ৰবৰ প্লাণ্ট বা ৰবৰ গছ (Rubber plant)
(d) ট্ৰেইলাৰ্ছ (Trailers)
উত্তৰ: (c) ৰবৰ প্লাণ্ট বা ৰবৰ গছ (Rubber plant)
5. মানি প্লাণ্ট (Money plant) তলৰ কোনটোৰ উদাহৰণ?
(a) বৃক্ষ বা গছ (Tree)
(b) জোপোহা উদ্ভিদ (Shrub)
(c) লতা জাতীয় উদ্ভিদ (Climber)
(d) ৰেম্বলাৰ (Rambler)
উত্তৰ: (c) লতা জাতীয় উদ্ভিদ (Climber)
C. বৰ্ণনাকামূলক প্ৰশ্ন (Subjective Questions)
১/ বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদ (Perennials) কি? ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদ হৈছে এনে এক উদ্ভিদৰ গোট যিবোৰ এবাৰ ৰোপণ কৰিলে বহু বছৰ ধৰি উৎপাদনক্ষম হৈ থাকে আৰু ধাৰাবাহিকভাৱে অৰ্থনৈতিক লাভ দিয়ে।
বৈশিষ্ট্যসমূহ:এই উদ্ভিদবোৰৰ উৎপাদন চক্ৰ দুবছৰতকৈ অধিক সময় ধৰি চলি থাকে। ইহঁত দীৰ্ঘজীৱী, টান বা শক্তিশালী (hardy) আৰু প্ৰতিকূল জলবায়ু সহ্য কৰিব পাৰে। ইহঁতক প্ৰতি বছৰে পুনৰ ৰোপণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়।
২/ বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদসমূহৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰবোৰ কি কি?
উত্তৰ: বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদসমূহক ঘাইকৈ তলত দিয়া ধৰণে শ্ৰেণীবিভাগ কৰা হয়: বহুবৰ্ষজীৱী তৃণ বা শাক-বনজাতীয় বহুবৰ্ষজীৱী (Perennial Herbs or Herbaceous Perennials)লতা জাতীয় উদ্ভিদ (Climbers)গুল্ম বা জোপোহা উদ্ভিদ (Shrubs)বৃক্ষ বা গছ (Trees)
৩/ বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱহাৰসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱহাৰসমূহ হ’ল:গছবোৰক পথৰ কাষত আৰু পাৰ্কিং স্থানত ছাঁ আৰু সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোপণ কৰিব পাৰি।জোপোহা উদ্ভিদবোৰক বেৰ বা হেজ (hedge) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।লতাবোৰক অৰ্চ, দেৱাল আৰু পচলা আদিত বগাই দিবলৈ প্ৰশিক্ষিত কৰি সৌন্দৰ্য বঢ়াব পাৰি।কিছুমান বহুবৰ্ষজীৱী ফুল (যেনে- কাৰ্নেচন, ক্ৰিচেন্থেমাম) কটা ফুল (cut flowers) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।ঘৰ, অফিচ আদিৰ ভিতৰত টাবৰ উদ্ভিদ (potted plants) হিচাপে সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪/ গছ বা বৃক্ষৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰ: ঘৰ-দুৱাৰ বা অট্টালিকাৰ কাষত সঠিকভাৱে ৰোপণ কৰা গছে মাটি আৰু ঘৰৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰে আৰু বাগিচাৰ দৃশ্য নান্দনিক কৰি তোলে। পথৰ কাষত ৰোপণ কৰা গছে গৰমৰ দিনত ছাঁ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি গছে আমাক ফুল, ফল, ইন্ধন, পশুখাদ্য আৰু কাঠ যোগান ধৰে। ইহঁতে বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰদূষকসমূহ শোষণ কৰি প্ৰাকৃতিক এয়াৰ কণ্ডিচনাৰ হিচাপে কাম কৰে আৰু অক্সিজেন দিয়ে। লগতে বৰষুণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু মাটিৰ খহনীয়া ৰোধ কৰাত সহায় কৰে।
৫/ জোপোহা উদ্ভিদ (Shrubs) ৰ ব্যৱহাৰসমূহ লিখা।
উত্তৰ: জোপোহা উদ্ভিদ বা গুল্মসমূহৰ ব্যৱহাৰ তলত দিয়া ধৰণৰ:ইহঁতক বাগিচাৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ বেৰ বা হেজ (hedges) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।ফুল উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।বতাহজাক প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ শাৰী পাতি (windbreaks) ৰোপণ কৰিব পাৰি।টাবত ৰোপণ কৰি শাৰীবদ্ধভাৱে সজাব পাৰি।পশু-পক্ষীৰ আকৃতি দিবলৈ ইহঁতক টপিয়াৰী (topiary) শিল্পত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৬/ জোপোহা উদ্ভিদ বা গুল্মৰ বংশবিস্তাৰ (propagation) বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: জোপোহা উদ্ভিদসমূহ ঘাইকৈ বীজ (seeds), ডাল কাটি (cuttings) আৰু কলম কৰি বা লেয়াৰিং (layering) পদ্ধতিৰে বংশবিস্তাৰ কৰা হয়। যিবোৰ উদ্ভিদৰ কাণ্ড কাটি বংশবিস্তাৰ কৰাত সমস্যা হয়, সেইবোৰক লেয়াৰিং পদ্ধতিৰে কৰা হয়। কাণ্ড বা ডাল কাটি বংশবিস্তাৰ কৰাৰ বাবে আটাইতকৈ উপযুক্ত সময় হৈছে বাৰিষা কাল বা বৰ্ষা ঋতু।
৭/ গছ বা বৃক্ষ কেনেকৈ ৰোপণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: গছ ৰোপণ কৰাৰ পদ্ধতিসমূহ হ’ল:গছৰ বাবে ১ ঘনমিটাৰ (1m³) জোখৰ এটা গাঁত খান্দিব লাগে।গাঁতটোৰ ওপৰৰ মাটিখিনিৰ লগত পচন সাৰ বা গোবৰ সাৰ (FYM) ভালদৰে মিহলাই লব লাগে। পোনকৈ ৰোপণ কৰিবৰ বাবে প্লাণ্টিং বোৰ্ড (planting board) ৰ সহায়ত গাঁতটোৰ সোঁমাজত পুলিটো ৰোপণ কৰিব লাগে।পুলিটো থিয়কৈ ৰাখিবলৈ খুঁটিৰ (staking) ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।ৰোপণ কৰাৰ সময়ত পুলিটোৰ চাৰিওফালৰ মাটিখিনি ভৰিৰে হেঁচি টান কৰি দিব লাগে আৰু লগে লগে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে পানী দিব লাগে।
৮/ টপিয়াৰী (Topiary) কি? টপিয়াৰীৰ বাবে উপযুক্ত উদ্ভিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: টপিয়াৰী হৈছে গছ-গছনি বা লতাক কাটি বা প্ৰশিক্ষণ দি বিভিন্ন নিৰ্দিষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় ৰূপ (যেনে চৰাই, জীৱ-জন্তু বা বিভিন্ন জ্যামিতিক আকৃতি) দিয়া এক প্ৰকাৰৰ কলা।
উপযুক্ত উদ্ভিদসমূহ হ’ল: Clerodendron inerme, Casuarina equisetifolia, Duranta plumieri, Ficus benjamina, F. panda, Dodonaea আদি।
৯/ গছ (Trees) কি? ইহঁতক কেনেকৈ শ্ৰেণীবিভাগ কৰা হয়?
উত্তৰ: সুনিৰ্দিষ্ট একক কাঠনি কাণ্ড থকা আৰু ডাল-পাছল মেলি থকা, যাৰ উচ্চতা ৫ মিটাৰতকৈ অধিক, তেনে বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদক গছ বা বৃক্ষ বোলে।ইহঁতৰ শ্ৰেণীবিভাগ:ব্যৱহাৰ বা উদ্দেশ্য অনুসৰি: পত্ৰবহুল বা শোভাবৰ্ধকাৰী গছ (Foliage trees), পুষ্পক গছ (Flowering trees), ফলমূলৰ গছ (Fruit trees) আৰু ঔষধি গছ (Medicinal trees)।গছৰ আকৃতি বা কেনোপি (Canopy) অনুসৰি: ঘূৰণীয়া, ডিম্বাকৃতি, পিৰামিড আকৃতি আদি।বৃদ্ধিৰ অভ্যাস অনুসৰি: চিৰসেউজীয়া গছ (Evergreen trees) আৰু পৰ্ণপাতী গছ (Deciduous trees)।
১০/ জোপোহা উদ্ভিদ বা গুল্ম (Shrubs) কি? ইহঁতক কেনেকৈ শ্ৰেণীবিভাগ কৰা হয়?
উত্তৰ: গুল্ম হৈছে মজলীয়া আকাৰৰ জোপোহা বহুবৰ্ষজীৱী উদ্ভিদ, যিবোৰ সাধাৰণতে উচ্চতাত ৫ মিটাৰ পৰ্যন্ত বাঢ়ে আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰাই ডাল-পাত মেলে।
ব্যৱহাৰ অনুসৰি শ্ৰেণীবিভাগ: শোভাবৰ্ধকাৰী পাতযুক্ত জোপোহা উদ্ভিদ (Shrubs with ornamental foliage), পুষ্পক বা ফুল ফুলিব পৰা জোপোহা উদ্ভিদ (Flowering shrubs), ঔষধি গুণযুক্ত জোপোহা উদ্ভিদ (Medicinal shrubs) ধৰ্মীয় বা পবিত্ৰ জোপোহা উদ্ভিদ (Holy shrubs)
১১/ লতা জাতীয় উদ্ভিদ (Climbers) ৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰবোৰ কি কি? উপযুক্ত উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।
উত্তৰ: লতা জাতীয় উদ্ভিদবোৰৰ কাণ্ড দুবৰ্বল আৰু ইহঁতক বগাবলৈ অবলম্বনৰ প্ৰয়োজন হয়। বৃদ্ধিৰ অভ্যাস অনুসৰি ইহঁতক তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰা হৈছে:
(i) টুইনাৰ্ছ (Twiners): এইবোৰে আন উদ্ভিদ বা বস্তুৰ চাৰিওফালে পাক খাই বগায়। উদাহৰণ: Rosa banksiae alba, Wisteria।
(ii) ক্লাইম্বাৰ্ছ (Climbers): ইহঁতৰ বগাবলৈ বিশেষ অংগ যেনে আকৰ্ষ (tendril) বা হাকোটা আদি থাকে। উদাহৰণ: Epipremnum, Monstera।
(iii) ৰেম্বলাৰ্ছ (Ramblers): ইহঁতে নিজে বগাব নোৱাৰে কিন্তু শিল বা ডালৰ ওপৰত বাগৰি নিজকে বিস্তাৰ কৰে। উদাহৰণ: Quisqualis indica।
(iv) ক্ৰীপাৰ্ছ (Creepers): ইহঁত উলম্বভাৱে বা ওপৰলৈ উঠিব নোৱাৰে কিন্তু গাঁঠিত শিপা (haustorim) ওলাই মাটিত বগায়। উদাহৰণ: Ficus pumila।
(v) ট্ৰেইলাৰ্ছ (Trailers): ইহঁত ক্ৰীপাৰ্ছৰ নিচিনাই কিন্তু ইহঁতৰ গাঁঠিত কোনো শিপা নাথাকে।
১২/ পাৰ্থক্য লিখা:
Climbers (লতা) আৰু Creepers (লতা/ক্ৰীপাৰ): Climbers-ৰ কাণ্ড দুৰ্বল হ’লেও বিশেষ অংগ (যেনেকৈ tendril) ৰ সহায়ত ওপৰলৈ বা উলম্বভাৱে বগাব পাৰে। আনহাতে, Creepers-বোৰ ইমানেই দুৰ্বল যে ইহঁত ওপৰলৈ উঠিব নোৱাৰে আৰু মাটিত বা দেৱালত শিপাৰ (haustorim) সহায়ত বুকুৰে বগাই যায়।
Trees (গছ) আৰু Shrubs (জোপোহা উদ্ভিদ): গছৰ এটা স্পষ্ট একক কাঠনি কাণ্ড থাকে আৰু উচ্চতা ৫ মিটাৰতকৈ বেছি হয়। আনহাতে, জোপোহা উদ্ভিদবোৰ মজলীয়া আকাৰৰ (৫ মিটাৰ পৰ্যন্ত) আৰু ইহঁতৰ কাণ্ড মাটিৰ পৰাই জোপোহা হৈ ডাল মেলে।
১৩/ তলত দিয়া প্ৰতিটো শ্ৰেণীৰে পাঁচটাকৈ উপযুক্ত উদ্ভিদৰ উদাহৰণ দিয়া:
Flowering trees (পুষ্পক গছ): Cassia fistula (অমৰাতং/সোণাৰু), Delonix regia (কৃষ্ণচূড়া), Jacaranda mimosaefolia, Bauhinia purpurea (কাঞ্চন), Butea monosperma (পলাশ)।
Flowering shrubs (পুষ্পক গুল্ম): Allamanda cathartica, Bougainvillea spp., Caesalpinia spp., Hibiscus spp. (জবা), Jasminum spp. (জঁটি/চামেলী)।
Flowering climbers (পুষ্পক লতা): Allamanda cathartica, Antigonon leptopus, Passiflora coerulea, Wisteria chinensis, Flaming trumpet।
Ornamental shrubs (শোভাবৰ্ধকাৰী গুল্ম): Acalypha spp., Aralia spp., Codiaeum spp. (ক্ৰটন), Phyllanthus, Sanchezia nobilis।
Bonsai (বনছাই): Ficus benjamina, Ficus retusa, Juniperus, Pinus, Acer.
Indoor plants (ইনডোৰ বা ভিতৰত ৰখা উদ্ভিদ): Asparagus plumosus, Monstera deliciosa, Philodendron spp., Zebrina pendula, Haemanthus।
Palms (পাম জাতীয় গছ): Areca palm, Fish tail palm, Royal palm, Fan palm, Date palm।
Ornamental trees (শোভাবৰ্ধকাৰী গছ): Polyalthia longifolia (অশোক), Araucaria sp. (ক্ৰীষ্টমাছ ট্ৰী), Grevillea robusta (ছিলভাৰ ওক), Saraca indica, Alstonia scholaris।
Leave a Reply